Informatie
Een eerste stap in de aanpak van cognitieve disfunctie is de patiënt en de omgeving hun verhaal laten doen zodat ze zich erkend kunnen voelen.
U kan als zorgverlener de specifieke klachten bevragen: wat er minder goed functioneert, wat er wel goed werkt, hoe de klachten evolueren. Vergewis u ervan dat de klachten overeenkomen met het typische klachtenpatroon.
U kan vervolgens de patiënt informatie geven over cognitieve problemen na kanker (normalisatie) en de eigen sterke kanten die wel nog gaan laten ontdekken.
Counseling
Een tweede stap is compensatietechnieken aanleren. Bepaalde tips zullen voor de ene patiënt relevanter zijn dan voor de andere.
Beter onthouden: geheugensteuntjes
Bijvoorbeeld:
- Planmatig te werk gaan: agenda, dagboek of logboek
- Signaleren: alarm zetten, hulp van anderen inroepen
- Stilstaan bij wat u wil onthouden:
- Regelmatig planning, taken of lijstjes overlopen
- Een paar keer luidop herhalen wat u wil onthouden, het in uw eigen woorden formuleren of het verbinden met een beeld (visualiseren)
- Terugkeren: als u niet meer weet waarmee u bezig bent, probeer dan in gedachten terug te gaan naar de plek waarop u het bedacht
Beter concentreren
- Richt u op één deeltaak tegelijk en probeer die eerst af te maken. Zo spaart u mentale energie, want multitasking vraagt meer inspanning.
- Leest u een boek? Selecteer dan welk deel u wil gelezen hebben, dat motiveert.
- Wissel mentale bezigheden af met lichamelijke activiteiten en mentaal inspannende activiteiten met mentaal ontspannende.
- Probeer actief deel te nemen aan een gesprek en vragen te stellen of uw mening te geven.
- Vermijd te veel prikkels op hetzelfde moment. Zet bv. de radio uit tijdens een gesprek.
- Neem op tijd een mentale pauze en rust door de stilte op te zoeken.
- Probeer cognitieve activiteiten ‘s ochtends te plannen en niet op momenten van vermoeidheid.
Focus op wat kan
Probeer niet te veel stil te staan bij de cognitieve problemen. Ze accepteren helpt om er beter mee om te gaan. Piekeren verergert de problemen, focus u op wat wel nog kan.
Getuigenis: ‘Mijn hersens reageren trager dan normaal, waardoor ik vaak de draad kwijtraak. Hoe meer ik mijn best doe, hoe minder het gaat.’
Meditatie en mindfulness
Meditatie of aandachtstraining kan een positieve invloed hebben op cognitieve disfunctie. Want zoals we bepaalde spieren ontwikkelen door bepaalde lichaamsdelen te trainen, ontwikkelen we ook bepaalde netwerken en connecties in de hersenen met de juiste mentale training. De hersenen zijn kneedbaar, dat heet neuroplasticiteit.
Door meditatie leren we prikkels te observeren en los te laten. Mediteren helpt ook om terug tot uzelf te keren en rust te vinden. Voor sommige mensen is het een goede manier om ook met andere problemen om te gaan zoals angst, vermoeidheid of stress.
Er zijn verschillende manieren om te mediteren. Bv. een mantra herhalen, visualisatietechnieken, zich op de ademhaling concentreren. Het zijn allemaal oefeningen in aandachtig zijn.
Mindfulness is een westerse vorm van meditatie en kan wel degelijk bijdragen tot een betere levenskwaliteit. Ontdek het mindfulnessaanbod in het UZ Gent.
Train your brain
Cognitieve training, bv. spelletjes zoals sudoku’s, helpt meestal niet om de cognitieve klachten te verbeteren. U wordt bekwamer in het spel, maar dat generaliseert zich niet naar de aanpak van cognitieve problemen in het dagelijkse leven. Er is dus geen transfereerbaarheid.
Cognitieve training kan wel een manier zijn om de aandacht op iets te richten, om zich te concentreren op een activiteit. Dat kan na het spel een gevoel van voldoening geven. Het is belangrijk om met een cognitief spel of cognitieve training te beginnen op een haalbaar niveau en langzaam op te bouwen.
Aanpak van andere klachten
Cognitieve disfunctie is een complex gegeven. De patiënt heeft dan ook baat bij de aanpak van bijkomende klachten zoals vermoeidheid, slaapproblemen, angst. Ook fysieke activiteit kan een positieve invloed hebben op het cognitief functioneren.