Het is belangrijk om de werkhervatting al vroeg in het behandelingstraject te bespreken met uw patiënt. U kan dan ook nagaan welke ondersteuning hij of zij daarbij nodig heeft. Sommige patiënten hebben intensieve begeleiding en coaching nodig. Bij andere volstaat informatie en advies. Ook kankerpatiënten die tijdens de behandeling aan de slag blijven, kunnen ondersteuning vragen.
We raden patiënten aan om tijdens hun afwezigheid contact te houden met de werkgever, met een collega, via een WhatsAppgroep … Vraag uw patiënt er ook naar: ‘Heb je contact met je werk?’ of: ‘Heb je contact met de collega’s’. Zo wordt meteen duidelijk wat de patiënt daarover wil vertellen en wat zijn noden zijn. Contacten met collega’s kunnen stilaan verwateren, vraag uw patiënt er dan ook regelmatig naar.
In de maanden voor de werkhervatting
Veel kankerpatiënten kampen tijdens hun behandeling of in de nazorgfase met vragen en onzekerheden over hun werkhervatting: ‘Ben ik er klaar voor? Zal ik het aankunnen? Wat met mijn vermoeidheid?’ Als zorgverlener kunt u de patiënt alvast geruststellen. Die vragen en gevoelens zijn normaal, je kan ze dan ook maar beter erkennen. De patiënt kan zijn vragen opschrijven, zodat jullie er bv. in een volgend gesprek mee aan de slag kunnen gaan.
U kaart het thema werkhervatting het best vroeg in het behandelingstraject aan zodat patiënten niet met hun vragen en onzekerheden blijven zitten.
Vroege doorverwijzing
- U kunt patiënten eventueel al in een vroeg stadium doorverwijzen naar een sociale dienst of naar gespecialiseerde centra zoals Rentree.
- Iedereen heeft ook recht op een bezoek bij de arbeidsarts voor de werkhervatting. De patiënt hoeft niet te wachten tot hij fysiek klaar is om het werk te hervatten. Door het contact met de arbeidsarts verkleint de afstand tot het werk en weet de patiënt bij wie hij terecht kan zodra hij wel klaar is om aan de slag te gaan. De arbeidsarts zelf voorziet vaak een opvolgafspraak.
Aanvraag deeltijdse werkhervatting
Om het werk deeltijds te kunnen hervatten, moet de patiënt een verplichte aanvraag indienen bij de adviserend arts van het ziekenfonds. Veel patiënten zijn daarvan niet op de hoogte en riskeren bij werkhervatting financiële sancties. Zelfstandigen bijvoorbeeld willen vaak zo snel mogelijk hun bedrijf of activiteit herstarten en zien dan bij gebrek aan voorafgaandelijk akkoord hun uitkering opgeschort.
Het aanvraagformulier voor deeltijdse werkhervatting vindt de patiënt terug op de website van het ziekenfonds.
- Zelfstandigen moeten een aanvraag indienen en wachten op de goedkeuring van de adviserend arts alvorens te starten.
- Bij werknemers volstaat het om de aanvraag tijdig in te dienen, ten laatste de dag voor de werkhervatting. Zij moeten niet wachten op het antwoord om te kunnen starten.
Geruststelling dat het soms niet lukt
‘Wat als ik deeltijds aan de slag ga, maar het door mijn fysieke of mentale toestand niet blijk aan te kunnen?’ Erkennen dat het soms niet lukt, is al een geruststelling voor veel mensen. Belangrijk ook is dat de patiënt weet dat hij niet financieel gestraft zal worden bij een mislukking. De uitkeringen worden dan opnieuw berekend zoals voor de werkhervatting.
Werkhervatting en veiligheid
Als zorgverlener hebt u uiteraard ook aandacht voor de gevaren die schuilen bij de werkhervatting. Is de activiteit compatibel met de gezondheidstoestand? Bijvoorbeeld een zelfstandige schilder met hersenmetastasen: is het wel verstandig dat hij zo snel mogelijk weer op een ladder wil kruipen om een lopende opdracht af te werken?
Sommige patiënten willen zo snel mogelijk weer aan het werk en nemen misschien te veel hooi op hun vork. Andere reageren afwachtend en moeten eerder aangemoedigd worden om geleidelijk aan werk op te nemen. De kunst voor een goede coach is om de middenweg te vinden, met aandacht voor wat wel en wat niet kan.
Kort voor de werkhervatting
De bezorgdheden in deze fase gaan vaak over communicatie, bv. welke fysieke of mentale beperkingen kaart je aan met de werkgever. We adviseren daarom om het eerste gesprek met de werkgever goed voor te bereiden. U kan uw patiënt alvast onderstaande tips meegeven:
- Denk eerst goed na over de toekomst en maak een plan op. Wat wil en kan u nog doen? Zijn daar aanpassingen voor nodig?
- Kies prioriteiten. Wat wil u tijdens het gesprek zeker zeggen? Wat vertelt u liever niet?
- Maak afspraken over de communicatie met collega’s. Wat mag verteld worden? Door wie: de leidinggevende of uzelf? Hoe: bv. via mail, mondeling, op intranet?
- Bespreek uw plan en mogelijke aanpassingen. Het kan daarbij zinvol zijn om een onderverdeling te maken in:
- Must-haves: niet-bespreekbare zaken, bv. progressief opbouwen
- Nice-to-haves: bespreekbare zaken, bv. telewerk, aanpassingen in het takenpakket
Om de voorbereiding wat meer structuur te geven, kunnen deze puntjes helpen:
- Arbeidsinhoud: Welke taken geven energie? Welke taken vergen veel energie? Zijn taken met deadlines nog haalbaar? Moet ik me bijscholen voor ik start? Welke aanpassingen zijn mogelijk?
- Arbeidsomstandigheden: Zijn er te veel prikkels en lawaai? Moet ik te veel trappen doen of mij te veel verplaatsen? Zijn er aanpassingen mogelijk?
- Arbeidsvoorwaarden: Kan ik deeltijds herbeginnen? Bestaat er een mogelijkheid om de werkuren flexibel te regelen zodat ik afspraken voor mijn behandeling in het ziekenhuis kan nakomen?
- Arbeidsverhouding: wie communiceert wat naar collega’s? Kan ik nog als leidinggevende functioneren? Kan ik nog met cliënten werken? Is het emotioneel niet te zwaar?
Kort na de werkhervatting
Een positieve werkhervatting is belangrijk. De patiënt kan daar mee voor zorgen met bv. een kleine traktatie, een dankjewel, een blij weerzien. Ook positief taalgebruik en goesting maken de terugkomst aangenamer.
Bereid uw patiënt erop voor dat hij vragen zal krijgen. Zo kan hij op voorhand nadenken over welke informatie hij al dan niet wil delen met collega’s. Uw patiënt kan gerust grenzen aangeven, maar altijd met een positieve noot.
Volg uw patiënt in de eerste fase van de werkhervatting ook op een warme manier op, met een open communicatielijn, zelfs als er geen directe problemen zijn. Jullie kunnen op voorhand enkele contactmomenten afspreken, bijvoorbeeld bij de start van de eerste werkdag en op het einde van de eerste werkweek. U kan het contact de eerste weken of maanden enkele keren herhalen. Geleidelijk aan worden de contactmomenten minder intensief en kunnen ze worden afgebouwd.
Enkele maanden na de werkhervatting
De impact van werken wordt soms onderschat. Vaak herstart de patiënt met goede moed en veel goesting. Maar na een tijd loopt hij zichzelf voorbij en volgt de weerslag. Als hulpverlener onderstreept u dan ook dat er goede en minder goede dagen zijn en dat de patiënt zo zijn grenzen leert kennen.
Een goede tip voor de patiënt is om een dagboek bij te houden. De patiënt noteert dan elke dag of het een goede (groen), een zware (oranje) of een slechte (rood) dag was. Op week- of maandbasis moeten er overwegend groene dagen zijn. Zo niet is bijsturing nodig en kan de patiënt in gesprek gaan met de werkgever of een hulpverlener. Op termijn is het dagboek ook een handvat om in te schatten of de patiënt meer werkuren aankan.
Verloopt de werkhervatting niet zoals gewenst, dan moet de oorzaak gezocht en aangepakt worden.
- Onbegrip van collega’s en de werkgever: Kom op tegen Kanker organiseert gratis infosessies ‘Kanker op de werkvloer’ om de bewustwording te vergroten
De job is mentaal of fysiek te zwaar: heroriëntering kan een oplossing bieden als het oorspronkelijke werk niet meer haalbaar is. Vaak hebben patiënten het moeilijk om te accepteren dat hun werk te zwaar is. Benoem dan ook het probleem, erkenning is een belangrijke stap.