Een kanker(behandeling) kan indirect of direct gevolgen hebben op seksualiteit. We sommen enkele mogelijke klachten op en reiken handvatten of mogelijke oplossingen aan.
Klachten met een directe invloed op seksualiteit
Veranderd verlangen of ‘geen zin’
- Uitzoeken wat er veranderd is
- Nagaan waar de patiënt wel nog zin in heeft
- Wat kan werken voor een hoger verlangen?
- Eventueel tijdstip aanpassen: bv ‘s ochtend in plaats van ‘s avond. Vrijen na natuurlijke momenten van lichamelijk contact (bv. samen douchen of uitslapen)
- Een daling in het spontane seksuele verlangen komt vaak voor. Belangrijk is erop te wijzen dat het spontane verlangen kan zijn aangetast, maar niet per se het reactieve verlangen (zin om zin te krijgen). Dat verlangen wordt opgewekt door adequate stimulerende prikkels zoals elkaar knuffelen, een erotische film zien
Specifieke klachten bij vrouwen
- Vaginale droogte
- Glijmiddel op waterbasis: aangewezen bij matige vaginale droogte (bv. KY-gel)
- Glijmiddel op siliconebasis: aangewezen bij sterke vaginale droogte (bv. Pjur Med Premium Glide)
- Vaginale bevochtigers: bij continue last van vaginale droogte, net enkel bij seksuele betrekkingen (bv. replens, premenoduo)
-
De bevochtiger wordt vaginaal opgestoken, is meerdere dagen werkzaam en is hormoonvrij
- Pijn bij coïtus: na de behandeling kan de geslachtsgemeenschap pijnlijk zijn door vaginale droogte of littekenweefsel. Ook bestraling van de onderbuik kan resulteren in fibrose van de vaginawand, wat de vagina zelf meer kwetsbaarder maakt. Tips om pijn te voorkomen:
- Bekkenbodemspieren leren ontspannen door kinesitherapie
- Experimenteren in houdingen m.b.v. kussens
- De lepeltjeshouding is een mogelijke oplossing als diepe penetratie moeilijk loopt.
- Glijmiddel gebruiken op waterbasis
- Tijd nemen voor voorspel
- Vaginale dilatatie: het inbrengen van een gladde kunststofcilinder (pelotte) kan helpen om vernauwing te voorkomen. Om ermee van start te gaan is verwijzing naar een kinesist noodzakelijk.
- Bij onmogelijkheid van geslachtsgemeenschap kan manuele of orale stimulatie een alternatief zijn. De penis kan ook tussen benen geplaatst worden i.p.v. in de vagina.
- Orgasmeproblemen
- Gebruik van vibrator
- Fantasie en orale en manuele stimulatie
Specifieke klachten bij mannen
- Erectieklachten
- PDE-remmers: dit geneesmiddel op voorschrift wordt gebruikt voor de behandeling van erectiestoornissen, bv. Viagra (kortdurende werking) of Tadalafil (langdurendere werking). Het stimuleert de bloedsomloop naar de penis en werkt alleen als de bloedvaten en zenuwen minstens gedeeltelijk in orde zijn. Er moet dus minstens een gedeeltelijke erectie mogelijk zijn. Idealiter wordt de pil een uur voor het vrijen ingenomen. Het kan best zijn dat het de eerste keren niet lukt, maar daarna wel. Om tot een erectie te komen, is seksuele prikkeling nog altijd nodig.
- Vacuümpomp en penisring: een vacuümpomp is een cilinder die over de penis wordt geplaatst. Als die wordt aangezet, wordt er in de cilinder onderdruk gemaakt. Daardoor wordt bloed in de penis gezogen en ontstaat een erectie. Zodra er een goede erectie is, wordt een plastic ring tegen de basis van de penis geschoven om te voorkomen dat het bloed wegloopt. Zo wordt de erectie in stand gehouden. Belangrijk: de drukring mag maximaal een halfuur blijven zitten.
- Ejaculatieproblemen
- Nadat de prostaat verwijderd of bestraald is, scheidt de penis minder of zelfs geen vocht meer af. Ook hier kan glijmiddel gebruikt worden. Een retrograde ejaculatie kan ook voorkomen.
- Droog orgasme
- Bij een droog orgasme komt de man klaar met alle gevoelens die daarbij horen, maar er is geen zaadlozing. Sommige mannen en hun partners hebben vaak het gevoel dat ze dan iets missen. Er is niets aan te doen. Dit wordt gezien bij behandelde testis- en prostaatcarcinomen.
Klachten met een indirecte invloed op seksualiteit
Lichamelijke factoren
- Vermoeidheid
- Een moment uitkiezen als het energieniveau op peil is. Bv. tijdens de dag in plaats van ’s avonds voor het slapen gaan
- Pijn
- Warmte kan spierontspannend zijn en pijn verminderen (bv. warm bad, kersenpit)
- Gebruik maken van kussens
- Massage om de spieren te ondersteunen en los te maken
- Een uur voordien pijnmedicatie innemen
- Kortademigheid
- Zitten of op de zij liggen kan helpen
- Geen druk uitoefenen op de borstkas
- Continentieproblemen met afscheiding of geuren
- Vaginale of anale tampon gebruiken
- Op voorhand uitplassen, katheteriseren of stoma ledigen
- Vrijen onder de douche of in bad
- Bekkenfysiotherapie door kinesist
Mentale factoren
- Veranderd negatief lichaamsbeeld: seksualiteit is sterk verbonden met ons lichaamsbeeld. Kanker kan heel ingrijpend zijn op het lichaam: een veranderd lichaam (bv. door haaruitval en borstamputatie), toename in gewicht bij hormonale therapie, stoma, je minder aantrekkelijk voelen etc. Er kunnen gevoelens van onzekerheid ontstaan die hun weerslag hebben op de seksualiteitsbeleving.
- Partner erbij betrekken en hierover communiceren
- Littekenweefsel leren aanraken, de huid en littekens masseren door patiënt en partner
- Psychologische hulpverlening
- Angst: soms wordt seksualiteit een bron van angst. Angst voor afwijzing, angst voor mislukking, angst om tekort te schieten, angst voor herval.
- Erover communiceren met vertrouwenspersoon
- Psychologische hulpverlening
Relationele factoren
Het kankertraject heeft invloed op de relatie met de partner. Andere copingstrategieën, een nieuw rollenpatroon, angsten en twijfels, een veranderde of verminderde aantrekkelijkheid van de partner. Ze kunnen allemaal een effect hebben op de beleving van seksualiteit. Terwijl sommige partners elkaar de nodige intimiteit bieden, verliezen andere partners elkaar uit het oog. Elkaar terugvinden is belangrijk om het seksuele leven opnieuw betekenis te geven. Daarom is het cruciaal om de partner te betrekken.
Het kan nuttig zijn dat de patiënt stilstaat bij deze vragen: Wat is er voor mij veranderd? Wat wil ik graag? Waar verlang ik naar? Waar twijfel ik over? Waar ben ik onzeker over? Wat wil ik helemaal niet? Als de patiënt zelf zijn verlangens goed aanvoelt, kan hij er vervolgens met de partner over spreken. Zo blijven ze op de hoogte van elkaars verwachtingen en wensen. Komt het koppel er niet zelf uit, dan kan een professionele hulpverlener worden ingeschakeld.