CAR-T-celtherapie is een nieuw soort immunotherapie waarbij de eigen T-cellen worden aangepast om de kankercellen beter te herkennen en te vernietigen.
- Wat zijn T-cellen en CAR-T-cellen?
- CAR-T-celtherapie in zes stappen
- Verloop van de opname
- Mogelijke complicaties
- Nazorg
- Alleen in gespecialiseerde centra
- Meer weten?
Wat zijn T-cellen en CAR-T-cellen?
T-cellen zijn een subtype van de lymfocyten (een soort witte bloedcel) en spelen een belangrijke rol in het immuunsysteem. Hun functie is om vreemde stoffen te herkennen en infecties te bestrijden en om abnormale cellen, zoals kankercellen, te vernietigen. Soms worden de kankercellen niet herkend door de lichaamseigen T-cellen. Ze worden dan ook niet vernietigd.
Een mogelijke oplossing daarvoor is CAR-T-celtherapie. De eigen T-cellen worden daarvoor uit het bloed gefilterd via een speciale procedure: aferese. Na de afname worden de T-cellen in een gespecialiseerd laboratorium als het ware opnieuw geprogrammeerd. Er wordt een extra receptor toegevoegd aan de T-cellen: de chimere antigeenreceptor of CAR. Die receptor is aangepast om kankercellen beter te kunnen opsporen en vernietigen.
CAR-T-cellen heten dan ook voluit chimere antigen receptor T-cellen.
CAR-T-celtherapie in zes stappen
- Je behandelend arts bekijkt of je voldoet aan de criteria voor een behandeling met CAR-T-celtherapie.
- Tijdens een eerste consultatie bij een hematoloog van het UZ Gent krijg je alle uitleg over de afname van de T-lymfocyten en de CAR-T-cel therapie zelf.
- De T-cellen worden afgenomen op de afdeling Aferese. De cellen worden ingevroren voor transport naar het gespecialiseerde laboratorium.
- Zo nodig krijg je een overbruggende therapie. De productie van de CAR-T-cellen neemt gemiddeld vier weken in beslag. Daarom kiest de arts er soms voor om een bijkomende therapie te geven zodat de ziekte onder controle blijft.
- Enkele dagen voor de toediening van de CAR-T-cellen krijg je een voorbereidende chemotherapie: de lymfodepleterende chemotherapie. Die is erop gericht om je immuunsysteem te onderdrukken en plaats te maken voor de CAR-T-cellen.
- Je wordt enkele dagen opgenomen om de CAR-T-cellen toe te dienen en de mogelijke reacties op te volgen. De toediening gebeurt via een kort infuus.
Verloop van de opname
Gemiddeld word je voor een CAR-T-celtherapie tien dagen opgenomen op de verpleegafdeling Hematologie. De opnameduur hangt af van de complicaties en je algemene toestand.
Voorbereidende chemotherapie
Voor de toediening van de CAR-T-cellen dienen we een korte voorbereidende chemotherapie toe: de lymfodepleterende therapie. Die therapie heeft niet als doel om je ziekte te behandelen, maar is erop gericht om je immuunsysteem te onderdrukken en plaats te maken voor de CAR-T-cellen. De ontstekingsreactie van de chemotherapie stimuleert ook de T-cellen, waardoor een gunstige omgeving wordt gecreëerd voor de CAR-T-cellen.
De therapie heeft mogelijke bijwerkingen zoals misselijkheid en vermoeidheid. Doordat het aantal witte bloedcellen (neutrofielen) zakt, is er ook meer kans op infecties. Als de neutrofielen te laag komen, wordt de verzorging verdergezet in beschermende isolatie. Alle zorgverleners en bezoekers moeten dan maatregelen nemen voordat ze de kamer betreden. De maatregelen worden aan de deur opgehangen zodat ze voor iedereen duidelijk zijn. Je mag de kamer alleen verlaten als daartoe medische redenen zijn.
Toediening van CAR-T-cellen
Op de dag van de toediening word je strikter opgevolgd. We voeren regelmatig controles uit om alles in goede banen te leiden en zo nodig tijdig in te grijpen.
Het zakje CAR-T-cellen komt bevroren toe op de afdeling en wordt via een ontdooitoestel op de verpleegafdeling ontdooid. De toediening van een zakje duurt gemiddeld 15 tot 30 minuten. Dat gebeurt via een centraal veneuze katheter.
Om nevenwerkingen tijdens de toediening te voorkomen, krijg je op voorhand een koortswerend middel (bv. paracetamol) en een middel tegen allergische reacties (bv. Tavegyl). Je mag altijd de verpleegkundige aanspreken.
Mogelijke complicaties
Cytokine release syndroom
Cytokine release syndroom is een uitgebreide ontstekingsreactie in het lichaam. Deze mogelijke bijwerking treedt meestal kort na de toediening op en piekt doorgaans één à twee weken na de toediening. De symptomen lijken op een milde griep – koortsig, rillerig, misselijk – maar kunnen ook ernstig zijn.
Neurotoxiciteit ter hoogte van de hersenen
Deze mogelijke bijwerking treedt meestal kort na de toediening op en kan symptomen veroorzaken zoals:
- hoofdpijn
- trillende handen
- evenwichtsstoornissen
- geagiteerd gevoel
- slaperigheid
- moeilijkheden om woorden te begrijpen, om te schrijven en om te spreken
Infecties
Ook langere tijd na de toediening kunnen infecties optreden.
Nazorg
Als je thuiskomt is je lichaam nog niet volledig hersteld. Je voelt je mogelijk nog zwak en vermoeid. De behandeling belast je niet alleen fysiek, maar heeft ook op psychisch vlak een grote impact. De eerste weken bestaat er een kans dat er nevenwerkingen optreden. Jij en je familie moeten afwijkend gedrag zo snel mogelijk melden.
Je mag acht weken nadat je CAR-T-cellen kreeg geen auto besturen of machines bedienen. Je mag ook niet deelnemen aan activiteiten waarbij je alert moet zijn. Weet dat het zorgteam altijd klaarstaat om je te ondersteunen.
De eerste weken tot maanden word je regelmatig opgevolgd in het UZ Gent. Werd je door een ander ziekenhuis doorverwezen, dan kan de opvolging na een tijd weer daar plaatsvinden.
Alleen in gespecialiseerde centra
Er zijn verschillende CAR-T-celtherapieën beschikbaar. Enkele zijn al goedgekeurd voor terugbetaling, andere worden momenteel alleen in studieverband toegediend. Voor elk van de CAR-T-celtherapieën zijn er voorwaarden waaraan een patiënt moet voldoen. Het medisch team beslist of er voldaan wordt aan die criteria.
CAR-T-celtherapie vereist een specifieke kennis en expertise. De behandeling gebeurt dan ook in een gespecialiseerd centrum. In België zijn er vier gespecialiseerde centra, waaronder het UZ Gent.