Schildklieraandoeningen zijn aandoeningen waarbij de schildklier niet normaal ontwikkeld is, te veel of te weinig hormonen aanmaakt, of waarbij afwijkingen ontstaan in het schildklierweefsel.
De schildklier is een kleine klier in de hals die belangrijke hormonen produceert. Deze hormonen zijn essentieel voor groei, ontwikkeling, stofwisseling, energieniveau, hartwerking en lichaamstemperatuur.
Sommige zeldzame schildklieraandoeningen zijn aanwezig vanaf de geboorte. Andere ontstaan pas op volwassen leeftijd.
Ga meteen naar
- Welke vormen bestaan er?
- Welke klachten veroorzaken schildklieraandoeningen?
- Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
- Waardoor ontstaan schildklieraandoeningen?
- Hoe worden de aandoeningen vastgesteld?
- Hoe wordt schildklieraandoeningen behandeld?
- Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Welke vormen bestaan er?
Er bestaan verschillende soorten zeldzame schildklieraandoeningen.
Verminderde gevoeligheid voor schildklierhormoon
Bij deze aandoening reageert het lichaam minder goed op schildklierhormonen. Daardoor kunnen klachten ontstaan, ook als de bloedwaarden normaal lijken.
Aangeboren afwijkingen van de schildklier
Sommige mensen worden geboren zonder schildklier, met een schildklier die zich op een andere plaats bevindt of met een schildklier die niet volledig ontwikkeld is.
Zeldzame schildkliertumoren
Dit zijn zeldzame tumoren die ontstaan in de schildklier. Sommige zijn goedaardig, andere kwaadaardig.
Zeldzame vormen van een trage schildklierwerking
Bij deze aandoeningen maakt de schildklier te weinig hormonen aan of werken die hormonen onvoldoende.
Zeldzame vormen van een te snelle schildklierwerking
Bij deze aandoeningen maakt de schildklier te veel hormonen aan.
Erfelijke vergroting van de schildklier
Bij sommige families komt een vergroting van de schildklier voor, soms samen met knobbels in de schildklier.
Welke klachten veroorzaken schildklieraandoeningen?
De klachten verschillen afhankelijk van het type aandoening.
Bij een trage schildklierwerking
Mogelijke klachten zijn:
- vermoeidheid
- gewichtstoename
- gevoeligheid voor koude
- verstopping of harde stoelgang
- droge huid
- haaruitval
- trage hartslag
- concentratieproblemen
Bij baby's kunnen ook deze klachten voorkomen:
- langdurige geelzucht
- voedingsproblemen
- slaperigheid
- vertraagde ontwikkeling
Bij een te snelle schildklierwerking
Mogelijke klachten zijn:
- gewichtsverlies
- hartkloppingen
- zweten
- warmtegevoeligheid
- beven
- diarree
- slaapproblemen
- rusteloosheid
Bij een schildkliervergroting of schildklierknobbels
Mogelijke klachten zijn:
- zwelling in de hals
- drukgevoel in de hals
- slikproblemen
- heesheid
- ademhalingsproblemen bij een sterke vergroting
Bij zeldzame schildkliertumoren
Mogelijke klachten zijn:
- een harde knobbel in de hals
- vergrote lymfeklieren
- heesheid
- slikproblemen
- ademhalingsproblemen
Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
De mogelijke gevolgen en complicaties verschillen afhankelijk van het type aandoening. Voorbeelden zijn:
- achterstand in groei en ontwikkeling
- blijvende neurologische schade als een ernstige hormonale stoornis niet tijdig behandeld wordt
- osteoporose
- hartproblemen
- hartritmestoornissen
- vruchtbaarheidsproblemen
- depressieve klachten
- ademhalingsproblemen door druk op de luchtpijp
- uitzaaiingen bij kwaadaardige schildkliertumoren
Bij sommige erfelijke vormen is er een verhoogd risico op schildklierkanker.
Waardoor ontstaan schildklieraandoeningen?
Er zijn verschillende mogelijke oorzaken.
Erfelijke oorzaken
Sommige aandoeningen worden veroorzaakt door veranderingen in genen die belangrijk zijn voor:
- de ontwikkeling van de schildklier
- de aanmaak van schildklierhormonen
- de gevoeligheid voor schildklierhormonen
- de ontwikkeling van bepaalde schildkliertumoren
Auto-immuunaandoeningen
Bij sommige aandoeningen valt het afweersysteem de schildklier aan of stimuleert het de schildklier te sterk.
Aangeboren afwijkingen
Sommige mensen worden geboren zonder schildklier of met schildklierweefsel op een afwijkende plaats.
Omgevingsfactoren
Factoren die een rol kunnen spelen zijn:
- onvoldoende inname van jodium
- roken
- blootstelling aan straling
- een combinatie van erfelijke en omgevingsfactoren
Hoe wordt de aandoening vastgesteld?
Welke onderzoeken nodig zijn, hangt af van de klachten en de vermoedelijke schildklieraandoening.
Gesprek en lichamelijk onderzoek
De arts bespreekt onder andere:
- de klachten
- eerdere medische problemen
- medicatiegebruik
- schildklieraandoeningen in de familie
- eerdere schildklierproblemen
De arts onderzoekt ook de schildklier door de hals te voelen.
Bloedonderzoek
Vaak worden onder andere deze waarden gemeten:
- TSH
- vrij T4
- vrij T3
- antistoffen tegen de schildklier
Bij bepaalde aandoeningen zijn bijkomende bloedtesten nodig.
Beeldvorming
Met een echografie worden de vorm, grootte en structuur van de schildklier onderzocht.
Bij een scintigrafie wordt nagegaan hoe actief de schildklier werkt en waar het schildklierweefsel zich bevindt.
Afhankelijk van de situatie kan ook bijkomende beeldvorming nodig zijn, zoals een CT-, MRI- of PET-scan.
Onderzoek van schildklierknobbels
Bij verdachte knobbels kan met een fijne naald een kleine hoeveelheid cellen worden afgenomen voor verder onderzoek.
Genetisch onderzoek
Bij een vermoeden van een erfelijke aandoening kan genetisch onderzoek worden uitgevoerd.
Hoe worden schildklieraandoeningen behandeld?
De behandeling hangt af van de oorzaak van de aandoening.
Bij een trage schildklierwerking
Mensen met een tekort aan schildklierhormoon krijgen meestal schildklierhormoon in tabletvorm. De dosis wordt aangepast op basis van bloedonderzoek en klachten.
Bij een te snelle schildklierwerking
Mogelijke behandelingen zijn:
- geneesmiddelen die de aanmaak van schildklierhormoon afremmen
- geneesmiddelen tegen hartkloppingen
- radioactief jodium
- een operatie
Bij verminderde gevoeligheid voor schildklierhormoon
Deze aandoening vraagt een behandeling op maat. De medicatie en opvolging worden individueel aangepast.
Bij schildkliervergroting of schildklierknobbels
Afhankelijk van de oorzaak kan gekozen worden voor:
- opvolging zonder behandeling
- medicatie
- radioactief jodium
- een operatie
Bij schildkliertumoren
Afhankelijk van de oorzaak kan gekozen worden voor:
- opvolging zonder behandeling
- medicatie
- radioactief jodium
- een operatie
Opvolging
Tijdens de controles wordt onder andere gekeken naar:
- klachten
- groei en ontwikkeling
- bloedwaarden
- schildklierfunctie
- beeldvorming
- medicatiegebruik
- kwaliteit van leven
Bij mensen met schildklierkanker kunnen extra onderzoeken nodig zijn om na te gaan of de ziekte terugkomt.
Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Mensen met een zeldzame schildklieraandoening worden opgevolgd door een multidisciplinair team. Afhankelijk van de aandoening kunnen onder andere deze zorgverleners betrokken zijn:
- endocrinologen
- kinderendocrinologen
- radiologen
- artsen nucleaire geneeskunde
- hoofd- en halschirurgen
- pathologen
- klinisch genetici
- oncologen
- psychologen
- diëtisten
- gespecialiseerde verpleegkundigen
Zeldzame of complexe aandoeningen worden vaak besproken tijdens een multidisciplinair overleg.
Transitie naar volwassenenzorg
De overgang van de kinder- naar de volwassenendocrinologie wordt afgestemd op de noden van de jongere en de complexiteit van de aandoening. Bij complexe aandoeningen kan een gezamenlijke raadpleging met beide teams plaatsvinden.
De kinder- en volwassenendocrinologen overleggen ook onderling, zodat belangrijke medische informatie goed wordt doorgegeven. Als dat nodig is, worden ook andere specialisten bij de overgang betrokken.
Hoe maak je een afspraak?
Voor een eerste afspraak heb je een verwijsbrief nodig van je huisarts of arts-specialist. Die verwijst je door naar een van deze twee diensten:
Breng indien mogelijk eerdere bloedresultaten, beeldvorming en resultaten van genetisch onderzoek mee.
Meer weten?
Lees meer in onze brochures over:
- radiofrequente ablatie van een schildklierknobbel (96.38 KB) "pdf"
- schild- en bijschildklierchirurgie (116.69 KB) "pdf"
- schildklierscintigrafie (76.57 KB) "pdf"
- therapie voor goedaardige schildklieraandoeningen (175.45 KB) "pdf"
- therapie voor kwaadaardige schildklieraandoeningen (185.02 KB) "pdf"
In het boek 'De schildklier' geeft prof. dr. Bruno Lapauw verrassende inzichten over de impact van een klein orgaan.