Pulmonale hypertensie is een zeldzame aandoening waarbij de bloeddruk in de bloedvaten van de longen te hoog is. Daardoor moet de rechterhelft van het hart harder werken om bloed door de longen te pompen. Na verloop van tijd kan dat leiden tot problemen met de werking van het hart.
Pulmonale hypertensie kan op zichzelf voorkomen of het gevolg zijn van een andere aandoening, zoals een aangeboren hartafwijking, een longziekte of een genetische aandoening. De aandoening komt voor bij kinderen van alle leeftijden, van pasgeborenen tot jongeren.
Een vroege diagnose en behandeling zijn belangrijk om complicaties te voorkomen en de levenskwaliteit van het kind te verbeteren.
Ga meteen naar
- Welke vormen bestaan er?
- Welke klachten veroorzaakt de aandoening?
- Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
- Waardoor ontstaat pulmonale hypertensie?
- Hoe wordt de aandoening vastgesteld?
- Hoe wordt de aandoening behandeld?
- Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Welke vormen bestaan er?
Er bestaan verschillende vormen van pulmonale hypertensie.
Pulmonale arteriële hypertensie
Bij pulmonale arteriële hypertensie zijn de bloedvaten in de longen vernauwd of beschadigd. Daardoor stroomt het bloed moeilijker door de longen. Deze vorm kan erfelijk zijn, spontaan ontstaan of samen voorkomen met andere aandoeningen, zoals een aangeboren hartafwijking.
Pulmonale hypertensie door een hartaandoening
Deze vorm ontstaat door problemen aan de linkerhelft van het hart. Daardoor stroomt het bloed moeilijker terug naar het linkerhart en stijgt de druk in de longcirculatie en het rechterhart.
Pulmonale hypertensie door een longaandoening
Sommige kinderen ontwikkelen pulmonale hypertensie als gevolg van een chronische longaandoening of langdurig zuurstoftekort.
Chronische trombo-embolische pulmonale hypertensie
Deze vorm ontstaat doordat bloedvaten in de longen verstopt raken door bloedklonters. Ze komt vooral voor bij volwassenen en uiterst zelden bij kinderen.
Pulmonale hypertensie door meerdere oorzaken
Bij sommige kinderen spelen verschillende factoren tegelijk een rol bij het ontstaan van pulmonale hypertensie.
Specifieke vormen bij kinderen
Bij kinderen komen ook enkele bijzondere vormen voor, vooral op jonge leeftijd of kort na de geboorte:
- persisterende pulmonale hypertensie bij pasgeborenen
- pulmonale hypertensie bij bronchopulmonale dysplasie, een chronische longaandoening bij te vroeg geboren kinderen
- pulmonale hypertensie bij kinderen met aangeboren hartafwijkingen
Welke klachten veroorzaakt de aandoening?
De klachten verschillen naargelang de leeftijd van het kind en de ernst van de aandoening.
Bij baby’s en jonge kinderen
Mogelijke klachten zijn:
- voedingsproblemen
- zweten tijdens het voeden
- onvoldoende groeien
- snelle ademhaling
- zuurstoftekort
- weinig energie
Bij oudere kinderen en jongeren
Mogelijke klachten zijn:
- sneller buiten adem zijn
- vermoeidheid
- minder goed kunnen sporten of spelen
- duizeligheid
- flauwvallen
- blauwe verkleuring van de lippen of huid
- pijn of druk op de borst
Niet elk kind heeft alle klachten. In een vroeg stadium kunnen de symptomen beperkt zijn.
Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
Pulmonale hypertensie kan ernstige gevolgen hebben, zeker als de aandoening niet behandeld wordt. Mogelijke complicaties zijn:
- een verminderde werking van de rechterhartkamer, mogelijk leidend tot hartfalen
- ernstige acute opstoten van pulmonale hypertensie
- hartritmestoornissen
- bloedingen in de luchtwegen
- ernstige groeiachterstand
- vroegtijdig overlijden
De prognose hangt onder andere af van de oorzaak, de leeftijd bij de diagnose, de ernst van de aandoening en de reactie op de behandeling.
Waardoor ontstaat pulmonale hypertensie?
Er zijn verschillende mogelijke oorzaken.
Erfelijke oorzaken
Sommige vormen van pulmonale hypertensie zijn erfelijk. Daarom wordt bij kinderen met pulmonale hypertensie genetisch onderzoek voorgesteld.
Aangeboren hartafwijkingen
Pulmonale hypertensie kan ontstaan als gevolg van bepaalde aangeboren hartafwijkingen.
Longaandoeningen
Chronische longaandoeningen kunnen de druk in de bloedvaten van de longen verhogen.
Aandoeningen van de linkerhartkamer
Als de linkerhartkamer minder goed samentrekt en ontspant, kan het bloed minder goed vanuit de longen naar het linkerhart stromen. Daardoor kan de druk in de longbloedvaten en het rechterhart stijgen.
Andere aandoeningen
Pulmonale hypertensie kan ook voorkomen bij:
- bindweefselaandoeningen
- chromosomale aandoeningen, zoals het syndroom van Down
- portale hypertensie
- hiv-infectie
- blootstelling aan bepaalde geneesmiddelen of schadelijke stoffen
Bij pasgeborenen
Bij sommige pasgeborenen blijft de bloedsomloop van vóór de geboorte gedeeltelijk bestaan. Daardoor kunnen ernstige problemen met de longcirculatie ontstaan. Dit wordt ook de pulmonale hypertensie van de pasgeborene genoemd.
Hoe wordt de aandoening vastgesteld?
Een snelle diagnose is belangrijk om de juiste behandeling op te starten. Sommige kinderen worden onderzocht omdat een familielid pulmonale hypertensie heeft of omdat uit genetisch onderzoek blijkt dat ze een verhoogd risico hebben.
Gesprek en lichamelijk onderzoek
De arts bespreekt de klachten, de medische voorgeschiedenis en de familiegeschiedenis. Er wordt ook nagegaan of er erfelijke aandoeningen in de familie voorkomen.
Echografie en hartfilmpje
Een echografie van het hart is een van de belangrijkste onderzoeken. Daarmee kan de arts aanwijzingen vinden voor pulmonale hypertensie en de werking van het hart beoordelen.
Een hartfilmpje (ECG) onderzoekt het hartritme en kan tekenen van overbelasting van het hart aantonen.
Bloedonderzoek
Met bloedonderzoek worden onder andere de werking van organen, ontstekingswaarden en kenmerken van bepaalde onderliggende aandoeningen onderzocht. Sommige bloedwaarden geven ook informatie over de werking van het hart.
Onderzoek van de longen
Afhankelijk van de situatie kunnen aanvullende onderzoeken nodig zijn, zoals:
- longfunctieonderzoek
- een röntgenfoto van de borstkas
- een CT-scan van de longen
- een slaaponderzoek
- een ventilatie-perfusiescan
MRI-scan
Een MRI-scan kan bijkomende informatie geven over de werking van het hart en de anatomie van het hart en de bloedvaten.
Rechterhartkatheterisatie
Om de diagnose met zekerheid te bevestigen, is een rechterhartkatheterisatie nodig. Daarbij worden de drukken in het hart en de longbloedvaten rechtstreeks gemeten. Het onderzoek helpt ook om de meest geschikte behandeling te bepalen.
Als de drukken in de rechterhartkamer hoog zijn, wordt tijdens de katheterisatie soms een gas (stikstofmonoxide of NO) toegediend via de ademhaling. Zo kan de arts het mogelijke effect van de behandeling voorspellen. Dalen de drukken door dit gas, dan wordt een goede reactie op de behandeling verwacht.
Genetisch onderzoek
Genetisch onderzoek kan helpen om een erfelijke oorzaak op te sporen. De resultaten kunnen ook belangrijk zijn voor andere familieleden.
Hoe wordt de aandoening behandeld?
De behandeling hangt af van de oorzaak en de ernst van de aandoening.
Medicatie en ondersteunende behandeling
Veel kinderen krijgen medicatie die de bloedvaten in de longen ontspant en de druk verlaagt. Mogelijke behandelingen zijn:
- sildenafil of tadalafil
- bosentan of macitentan
- diuretica (plasmedicatie) bij vochtophoping
- zuurstoftherapie als dat nodig is
- ijzersupplementen bij een tekort
Daarnaast is er aandacht voor aangepaste lichaamsbeweging en revalidatie. De arts bespreekt welke voorzorgsmaatregelen en adviezen belangrijk zijn bij bewegen en sporten.
Behandeling van de onderliggende oorzaak
Waar mogelijk wordt ook de onderliggende oorzaak behandeld, bijvoorbeeld een aangeboren hartafwijking of een longaandoening.
Behandeling met een operatie of ingreep
In sommige situaties kan een operatie of gespecialiseerde ingreep nodig zijn, zoals:
- correctie van een aangeboren hartafwijking
- het creëren van een verbinding tussen de boezems
- ondersteuning van de bloedsomloop met een hart-longmachine
- longtransplantatie
- hart-longtransplantatie
Aanvullende ondersteuning
Kinderen en hun gezin kunnen bijkomende ondersteuning krijgen via:
- psychologische begeleiding
- kinesitherapie
- revalidatie
- genetische counseling
- een transitieprogramma naar de volwassenenzorg
- deelname aan wetenschappelijk onderzoek
Langdurige opvolging
Kinderen met pulmonale hypertensie hebben meestal langdurige opvolging nodig in een gespecialiseerd centrum. De frequentie van de controles hangt af van het risico en het verloop van de aandoening. Vaak vindt om de vier maanden een controle plaats.
Tijdens de opvolging wordt onder andere gekeken naar:
- klachten en inspanningsvermogen, eventueel met een inspannings- of wandeltest
- medicatiegebruik
- mogelijke bijwerkingen
- groei en ontwikkeling
- de druk in de rechterhartkamer, met een echografie van het hart
- psychosociaal welzijn
Bij stabiele patiënten kan een deel van de opvolging gebeuren in samenwerking met de huisarts, kinderarts of lokale kindercardioloog.
Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Kinderen met pulmonale hypertensie worden opgevolgd door een multidisciplinair team. Afhankelijk van de situatie kunnen onder andere deze zorgverleners betrokken zijn:
- kindercardiologen
- kinderlongartsen
- interventionele kindercardiologen
- klinisch genetici
- gespecialiseerde verpleegkundigen
- psychologen
- maatschappelijk werkers
- diëtisten
- kinesitherapeuten
- revalidatiespecialisten