Patiënten willen pijn verstaan. Daarom geven we een korte toelichting over het werkingsmechanisme van (chronische) pijn op patiëntenmaat.
Het brein beslist
Een (pijn)prikkel wordt via elektrische impulsen langs zenuwbanen en het ruggenmerg naar de hersenen gestuurd. Ons brein bekijkt de prikkel vanuit verschillende centra en evalueert of er pijn is of niet. Bv. een wondje aan de vinger kan een hele dag onopgemerkt blijven, tot je ‘s avonds wel pijn ervaart.
Je brein beslist dus of je pijn voelt of niet. Als je de pijn niet mag voelen of als hij niet relevant is, stuurt je brein pijndempende stoffen (endorfines) via het ruggenmerg naar beneden. Het ruggenmerg is als het ware een volumeknop die prikkels versterkt of dempt. Pijn kan dus in zekere zin worden afgeleid, een interessant idee om mee aan de slag te gaan als je chronische pijn hebt.
Oorzaken chronische pijn
Bij mensen met chronische pijn zijn er een paar mechanismen in het zenuwstelsel die ervoor zorgen dat de pijn aanhoudt.
- Een eerste groep ervaart specifiek chronische pijn waarvan de oorzaak heel duidelijk is, bv. blijvende pijn aan het littekenweefsel na chirurgie. Als het weefsel wordt beschadigd, zijn de zenuwuiteinden een tijdje gevoeliger op die plaats. Zo wordt het weefsel minder aangeraakt en kan het zich herstellen. Bij mensen met specifieke chronische pijn blijft die regio heel gevoelig, ook wanneer het weefsel al lang hersteld is.
- Een andere groep ervaart chronische pijn in een meer atypische vorm. Er wordt geen duidelijke oorzaak gevonden. De pijn kan voortkomen uit een overgevoelig alarmsysteem waarbij receptoren geactiveerd worden zonder aanwezige weefselschade (nociplastische pijn). Ook het ruggenmerg en het brein kunnen sensitiever reageren waardoor de ‘volumeknop’ helemaal open komt te staan. De oorzaak is moeilijk aan te tonen, maar is mogelijk gerelateerd aan chemo-, immuno- of hormonale therapie.
In het algemeen is het zenuwstelsel bij mensen met chronische pijn goed ‘getraind’. Als iets heel vaak herhaald wordt, worden die verbindingen sterker. Normaal is dat een goeie zaak, maar bij chronische pijn zorgt dat ervoor dat prikkels die binnenkomen automatisch gelinkt worden aan pijn. Daardoor kan ook bewegen als pijnlijk worden ervaren, terwijl dat eigenlijk geen gevaar inhoudt.
Omgaan met pijn
Een pijnstiller nemen is een logische reactie op pijn. Op korte termijn heeft het effecten, maar als je dagen-, weken-, maanden-, of zelf jarenlang pijn hebt, biedt een pijnstiller geen soelaas. De aandacht verleggen, mindfullness of meer bewegen zijn mogelijke manieren om beter met pijn om te gaan en de pijn te verlichten.