Epilepsie is een aandoening van de hersenen waarbij een kind herhaaldelijk epileptische aanvallen krijgt. Tijdens zo'n aanval ontstaat tijdelijk een verstoring van de elektrische activiteit in de hersenen. Daardoor kunnen verschillende klachten optreden, zoals schokken van armen of benen, verstijven, staren, bewustzijnsverlies of kortdurende afwezigheid.
Deze pagina gaat vooral over zeldzame vormen van epilepsie. Die hebben vaak een specifieke oorzaak, vragen gespecialiseerde onderzoeken en hebben soms een andere behandeling dan meer voorkomende vormen van epilepsie.
Ga meteen naar
- Welke vormen en oorzaken zijn er?
- Welke klachten veroorzaakt epilepsie?
- Welke gevolgen en bijkomende problemen zijn mogelijk?
- Hoe wordt epilepsie vastgesteld?
- Hoe wordt epilepsie behandeld?
- Hoe wordt je kind opgevolgd?
- Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Welke vormen en oorzaken zijn er?
Er bestaan veel verschillende vormen van zeldzame epilepsie. De oorzaak, klachten en behandeling verschillen van kind tot kind. Zeldzame epilepsie kan onder andere worden ingedeeld volgens de oorzaak.
- Genetische epilepsie. Deze vorm wordt veroorzaakt door een verandering in een gen. Sommige genetische veranderingen ontstaan spontaan en komen niet eerder in de familie voor. Andere worden overgeërfd van de ouders.
- Structurele epilepsie. Bij deze vorm is er een afwijking zichtbaar in de hersenen, bijvoorbeeld door een ontwikkelingsstoornis van de hersenen, een vaatprobleem of een tumor.
- Stofwisselingsgerelateerde epilepsie. Sommige kinderen krijgen epilepsie als gevolg van een zeldzame stofwisselingsaandoening.
- Auto-immuungerelateerde epilepsie. Bij deze vorm valt het afweersysteem onderdelen van het zenuwstelsel aan, waardoor epileptische aanvallen kunnen ontstaan.
- Infectiegerelateerde epilepsie. Sommige infecties van de hersenen of hersenvliezen kunnen epilepsie veroorzaken.
- Onbekende oorzaak. Bij een deel van de kinderen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden.
Welke klachten veroorzaakt epilepsie?
De klachten verschillen sterk van kind tot kind. Niet elk kind heeft dezelfde soort aanvallen. Mogelijke klachten tijdens een aanval zijn:
- schokken van armen, benen of het hele lichaam
- verstijven van het lichaam
- tijdelijk wegvallen van het bewustzijn
- korte afwezigheden of staarmomenten
- vreemde bewegingen
- plots stoppen met activiteit
- aanvallen tijdens de slaap
Sommige kinderen hebben daarnaast:
- ontwikkelingsachterstand
- gedragsproblemen
- problemen met aandacht en concentratie
- geheugenproblemen
Bij bepaalde vormen kan de ontwikkeling tijdelijk stilvallen of achteruitgaan.
Welke gevolgen en bijkomende problemen zijn mogelijk?
Sommige kinderen reageren goed op medicatie. Bij andere kinderen blijven aanvallen optreden ondanks de behandeling. Soms duren epileptische aanvallen lang. Kinderen kunnen zich ook verwonden tijdens een aanval.
Bij kinderen met zeldzame vormen van epilepsie kunnen daarnaast andere problemen of aandoeningen voorkomen, zoals:
- leerproblemen
- gedragsproblemen
- angst- of stemmingsproblemen
- autismespectrumstoornis
- aandachtstekortstoornis (ADHD)
- verstandelijke beperking
- slaapproblemen
Heel uitzonderlijk kan iemand met epilepsie onverwacht overlijden. Daarom zijn een goede opvolging en een duidelijk aanvalsplan belangrijk.
Hoe wordt epilepsie vastgesteld?
De diagnose wordt gesteld op basis van de beschrijving van de aanvallen, het onderzoek van het kind en bijkomende onderzoeken.
Gesprek en lichamelijk onderzoek
De arts bespreekt onder andere:
- hoe de aanvallen verlopen
- hoe vaak ze voorkomen
- wanneer ze begonnen zijn
- de ontwikkeling van het kind
- de zwangerschap en geboorte
- eerdere medische problemen
- epilepsie of neurologische aandoeningen in de familie
Daarnaast gebeurt een algemeen lichamelijk en neurologisch onderzoek.
EEG-onderzoek
Een EEG meet de elektrische activiteit van de hersenen. Dit onderzoek helpt om epilepsie op te sporen en het type epilepsie te bepalen.
Soms zijn meerdere EEG-onderzoeken nodig, waaronder langdurige registraties of een video-EEG.
MRI-scan van de hersenen
Met een MRI-scan kunnen afwijkingen in de hersenen opgespoord worden die epilepsie veroorzaken.
Bloedonderzoek
Bloedonderzoek helpt om onderliggende oorzaken op te sporen of uit te sluiten.
Genetisch onderzoek
Bij veel kinderen met een zeldzame epilepsie wordt genetisch onderzoek uitgevoerd om een mogelijke erfelijke oorzaak te vinden.
Bijkomende onderzoeken
Afhankelijk van de situatie kunnen bijkomende onderzoeken nodig zijn, zoals:
- onderzoek van urine
- onderzoek van hersenvocht
- gespecialiseerde stofwisselingsonderzoeken
- neuropsychologisch onderzoek
- aanvullende beeldvorming
Hoe wordt epilepsie behandeld?
De behandeling hangt af van het type epilepsie en de oorzaak.
Anti-epileptische medicatie
De meeste kinderen starten met medicatie die epileptische aanvallen helpt voorkomen. De keuze van de medicatie hangt af van:
- het type aanvallen
- de leeftijd van het kind
- de onderliggende oorzaak
- eventuele andere gezondheidsproblemen
Persoonlijk aanvalsplan
Voor elk kind wordt een individueel aanvalsplan opgesteld. Daarin staat:
- hoe een aanval herkend wordt
- wat ouders, school of zorgverleners moeten doen
- wanneer en of noodmedicatie gebruikt moet worden
- wanneer medische hulp nodig is
Ketogeen dieet
Bij sommige moeilijk behandelbare vormen van epilepsie kan een speciaal dieet helpen om het aantal aanvallen te verminderen. Dat gebeurt onder begeleiding van een gespecialiseerd team.
Nervus vagusstimulatie
Als medicatie onvoldoende helpt, kan een toestel geplaatst worden dat via een zenuw signalen naar de hersenen stuurt om aanvallen te verminderen.
Epilepsiechirurgie
Bij sommige kinderen kan een operatie overwogen worden als een duidelijk afgebakend gebied in de hersenen verantwoordelijk is voor de aanvallen. Vooraf gebeurt een uitgebreid onderzoek.
Psychosociale ondersteuning
Een diagnose van epilepsie heeft vaak een grote impact op het kind en het gezin. Daarom kan begeleiding aangeboden worden rond:
- omgaan met de diagnose
- ondersteuning op school
- gedrag
- emotioneel welzijn
- gezinsondersteuning
Hoe wordt je kind opgevolgd?
Kinderen met epilepsie worden regelmatig opgevolgd door de kinderneuroloog en gespecialiseerde verpleegkundigen. Tijdens de opvolging wordt aandacht besteed aan:
- de controle van aanvallen
- medicatie en mogelijke nevenwerkingen
- ontwikkeling
- schoolse prestaties
- gedrag
- psychosociaal welzijn
- bijkomende zorgnoden
Bij moeilijk behandelbare epilepsie wordt het behandelplan regelmatig besproken tijdens multidisciplinair overleg.
Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Kinderen met een zeldzame vorm van epilepsie worden opgevolgd door een multidisciplinair team. Afhankelijk van de situatie kunnen onder andere deze zorgverleners betrokken zijn:
- kinderneurologen
- gespecialiseerde verpleegkundigen
- (neuro)psychologen
- logopedisten
- kinesitherapeuten
- ergotherapeuten
- diëtisten
- klinisch genetici
- kinderpsychiaters
- maatschappelijk werkers
- revalidatieartsen
- neurochirurgen
Daarnaast werken we nauw samen met huisartsen, kinderartsen, scholen, CLB's, revalidatiecentra en eerstelijnszorgverleners.
Transitie naar volwassenenzorg
Vanaf ongeveer 15 jaar start de voorbereiding op de overgang naar de volwassenenzorg. De jongere wordt stap voor stap begeleid om, volgens de eigen mogelijkheden, meer verantwoordelijkheid op te nemen voor de eigen zorg. Zo werken we toe naar de uiteindelijke overstap naar de volwassenenzorg. Dat noemen we de transfer.