Wat leert de zwarte doos ons na drie jaar in het operatiekwartier?

Copyright © Christophe Vander Eecken

Begin 2019 werd in het UZ Gent de eerste zwarte doos ter wereld in een hybride operatiezaal geïnstalleerd. Na drie jaar trekt het team van thorax- en vaatchirurg prof. Isabelle Van Herzeele de eerste conclusies uit de data geregistreerd door camera's en microfoons.  ‘Grote fouten kwamen er gelukkig niet naar boven, maar ze nopen wel tot verbeteringen, onder andere op het vlak van stralingsveiligheid in de operatiezaal. De analyse bevestigde het nut van de zwarte doos in onze hybride operatiezaal.'

Zwarte doos als evaluatietool

Begin 2019 installeerde het team van prof. Van Herzeele de eerste zwarte doos ter wereld in een hybride operatiezaal. In die zaal voeren vaatchirurgen zowel klassieke open ingrepen als minimaal invasieve endovasculaire ingrepen uit waarbij ze nauwkeurige beeldvorming met behulp van röntgenstralen gebruiken in een steriele omgeving.

‘Camera’s en microfoons in het plafond registreren alle gegevens tijdens de ingreep en sturen ze door naar de zwarte doos’, legt prof. Van Herzeele uit. Nagenoeg alle teamleden waren meteen enthousiast om mee te werken aan het project. ‘Na de ingreep analyseren we de gegevens en evalueren we de prestaties van het team om de patiëntenzorg en de veiligheid van de medewerkers te verbeteren.’

Resultaten van de analyse

‘De analyse van de pilootstudie met 22 ingrepen leert ons dat de technische en niet-technische vaardigheden zoals leiderschap, communicatie, besluitvorming en samenwerking van de chirurgen, anesthesisten en verpleegkundigen goed scoorden tijdens de meeste ingrepen. De doos registreerde ook geen fouten met belangrijke gevolgen voor de patiënt’, besluiten dr. Gilles Soenens en dr. Bart Doyen, doctoraatsstudenten voor dit project. ‘Maar er is wel ruimte voor verbetering op het vlak van stralingsveiligheid. Ook gaan de operatiedeuren  vaak open en dicht en is er afleiding door lawaai van telefoons en alarmen.’

Leeropportuniteiten

‘De zwarte doos schept kansen om bij te leren en de zorgkwaliteit te blijven verbeteren,’ zegt bedrijfspsycholoog prof. Peter Vlerick. ‘Het team kan de ingreep herbekijken, in detail evalueren en bepalen hoe de samenwerking in het team nog kan verbeteren.’

Ook heeft het team recent een extra online opleiding gekregen over stralingsveiligheid. De zwarte doos zal binnenkort opnieuw registreren of de opleiding leidt tot gedragsverandering op de werkvloer.   

De analyse van de data gebeurt momenteel nog niet automatisch. Dat zal op termijn veranderen dankzij artificiële intelligentie, waardoor het eenvoudiger wordt om een groter aantal ingrepen veel sneller of zelfs realtime te analyseren. Hiervoor werkt het team samen met het Data Science Institute van het UZ Gent. Zwarte dozen krijgen wereldwijd hoe langer hoe meer een vaste plaats in de operatiezaal.

Financiering

De studie kwam tot stand met de financiële steun van het Innovatiefonds UZ Gent en het FWO. Ook de ondersteunende en kritieke diensten van het UZ Gent, Onderzoeksgroep Medische fysica (vakgroep Structuur en Herstel van de Mens, faculteit Geneeskunde & Gezondheidswetenschappen UGent) en de Vakgroep Werk, Organisatie en Samenleving (faculteit Psychologie en Pedagogische wetenschappen UGent) leverden een belangrijke bijdrage.