NMOSD en MOGAD zijn zeldzame aandoeningen waarbij het afweersysteem ontstekingen veroorzaakt in het centrale zenuwstelsel. Daarbij kunnen de hersenen, het ruggenmerg en de oogzenuwen aangetast worden. Deze aandoeningen kunnen een belangrijke invloed hebben op het dagelijks leven.
Hoewel NMOSD en MOGAD bepaalde kenmerken gemeen hebben met multiple sclerose (MS), gaat het om andere aandoeningen die een eigen behandeling en opvolging vragen.
Ga meteen naar
- Wat is het verschil tussen NMOSD en MOGAD?
- Welke vormen bestaan er?
- Welke klachten veroorzaken deze aandoeningen?
- Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
- Waardoor ontstaan NMOSD en MOGAD?
- Hoe worden deze aandoeningen vastgesteld?
- Hoe worden deze aandoeningen behandeld?
- Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Wat is het verschil tussen NMOSD en MOGAD?
NMOSD
NMOSD staat voor neuromyelitis optica spectrumstoornis. Bij deze auto-immuunaandoening valt het afweersysteem vooral de oogzenuwen en het ruggenmerg aan.
Bij veel patiënten worden AQP4-antistoffen in het bloed gevonden. De aandoening kent meestal een hervallend verloop en vraagt doorgaans een langdurige behandeling.
MOGAD
MOGAD staat voor MOG-antistofziekte. Ook bij MOGAD veroorzaakt het afweersysteem ontstekingen in het centrale zenuwstelsel.
De aandoening komt relatief vaker voor bij kinderen dan NMOSD. Bij ongeveer de helft van de patiënten treedt slechts één ziekte-episode op. Bij de andere helft komen hervallen voor. De kans op nieuwe opstoten neemt meestal af in de loop van de jaren.
Welke vormen bestaan er?
NMOSD met specifieke antistoffen
Bij deze vorm worden typische AQP4-antistoffen in het bloed gevonden. Deze vorm heeft meestal een hervallend verloop en vraagt doorgaans een langdurige behandeling.
NMOSD zonder aantoonbare antistoffen
Sommige patiënten hebben een ziektebeeld dat past bij NMOSD zonder dat de specifieke antistoffen worden gevonden. De diagnose wordt dan gesteld op basis van symptomen en onderzoeken.
MOGAD
Bij MOGAD worden MOG-antistoffen gevonden in combinatie met een passend ziektebeeld. Sommige patiënten krijgen slechts één ziekte-episode, terwijl anderen hervallen ontwikkelen.
Welke klachten veroorzaken deze aandoeningen?
De klachten ontstaan meestal tijdens een opstoot en ontwikkelen zich vaak over uren tot dagen. Niet iedereen heeft dezelfde symptomen. Mogelijke klachten zijn:
- verminderd zicht, wazig zicht of gezichtsverlies
- pijn bij oogbewegingen
- krachtsverlies of verlamming van armen of benen
- gevoelsstoornissen zoals tintelingen of gevoelloosheid
- problemen met evenwicht of coördinatie
- problemen met plassen of stoelgang
- hardnekkige misselijkheid
- aanhoudende hik zonder duidelijke oorzaak
Bij MOGAD kunnen daarnaast de volgende klachten voorkomen:
- epileptische aanvallen
- hoofdpijn
- verwardheid
- verminderd bewustzijn
- klachten passend bij een ontsteking van de hersenen
Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
Als een opstoot niet snel wordt behandeld, kan blijvende schade ontstaan. Daarom zijn een snelle diagnose en een snelle behandeling heel belangrijk.
Mogelijke gevolgen zijn:
- blijvend gezichtsverlies
- blijvende problemen met stappen of bewegen
- gevoelsstoornissen
- blaas- en darmproblemen
- seksuele problemen
- vermoeidheid
- concentratie- en geheugenproblemen
- beperkingen op school, tijdens studies of op het werk
Bij NMOSD is het risico op hervallen groot als er geen onderhoudsbehandeling wordt opgestart. Bij MOGAD verschilt dat van persoon tot persoon.
Waardoor ontstaan NMOSD en MOGAD?
Beide aandoeningen zijn auto-immuunaandoeningen. Dat betekent dat het afweersysteem zich vergist en onderdelen van het eigen zenuwstelsel aanvalt.
Bij NMOSD richten antistoffen zich meestal tegen structuren die belangrijk zijn voor de normale werking van zenuwcellen. Daardoor ontstaan ontstekingen, vooral ter hoogte van de oogzenuwen en het ruggenmerg.
Bij MOGAD richten antistoffen zich tegen een eiwit dat betrokken is bij de beschermlaag rond zenuwen. Daardoor kunnen ontstekingen ontstaan in verschillende delen van het centrale zenuwstelsel.
Waarom deze aandoeningen precies ontstaan, is nog niet volledig bekend.
Hoe worden deze aandoeningen vastgesteld?
Een snelle en correcte diagnose is belangrijk om blijvende schade te voorkomen en om deze aandoeningen te onderscheiden van andere neurologische aandoeningen zoals multiple sclerose.
Gesprek en lichamelijk onderzoek
De arts bespreekt de klachten, eerdere ziekte-episodes en de medische voorgeschiedenis. Daarna volgt een neurologisch onderzoek.
MRI-scan
Een MRI-scan van de hersenen en het ruggenmerg helpt om ontstekingen zichtbaar te maken.
Bloedonderzoek
Met een bloedonderzoek wordt gezocht naar specifieke antistoffen die passen bij NMOSD of MOGAD.
Ruggenprik
Soms wordt het hersenvocht onderzocht om andere aandoeningen uit te sluiten en de diagnose te ondersteunen.
Oogonderzoek
Bij klachten van het zicht gebeurt een gespecialiseerd oogonderzoek om schade aan de oogzenuwen op te sporen.
Aanvullende onderzoeken
Afhankelijk van de klachten kunnen bijkomende onderzoeken nodig zijn, zoals gehooronderzoek, neuropsychologisch onderzoek of bijkomende beeldvorming.
Hoe worden deze aandoeningen behandeld?
De behandeling heeft als doel een opstoot zo snel mogelijk onder controle te krijgen en nieuwe opstoten te voorkomen.
Behandeling van een opstoot
Bij een acute opstoot wordt meestal gestart met een hoge dosis cortisone via een infuus. Daarna wordt de dosis cortisone in tabletvorm vaak geleidelijk afgebouwd.
Als de klachten onvoldoende verbeteren, kan plasmaferese nodig zijn. Daarbij worden schadelijke afweerstoffen uit het bloed verwijderd.
Behandeling om nieuwe opstoten te voorkomen
Bij NMOSD is meestal een langdurige behandeling nodig om nieuwe opstoten te voorkomen. Daarvoor worden geneesmiddelen gebruikt die het afweersysteem afremmen.
Bij MOGAD hangt een langdurige behandeling af van het ziekteverloop. Sommige patiënten hebben slechts één ziekte-episode en hebben geen blijvende behandeling nodig. Andere patiënten krijgen een onderhoudsbehandeling om hervallen te voorkomen.
Opvolging
Na een opstoot wordt een individueel opvolgplan opgesteld. De opvolging wordt afgestemd op de diagnose, het herstel en het risico op herval. Mogelijke onderdelen van de opvolging zijn:
- regelmatige controles bij de neuroloog
- MRI-onderzoek
- oogheelkundige opvolging
- evaluatie van het herstel
- opvolging van de medicatie
- revalidatie indien nodig
Bij NMOSD blijft langdurige opvolging meestal noodzakelijk. Bij MOGAD kan de opvolging soms worden afgebouwd wanneer de aandoening gedurende meerdere jaren rustig blijft.
Revalidatie en ondersteuning
Afhankelijk van de klachten kan bijkomende begeleiding nodig zijn, bijvoorbeeld voor:
- herstel van beweging en evenwicht
- cognitieve problemen
- vermoeidheid
- werkhervatting
- schoolse ondersteuning
- psychosociale begeleiding
Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Patiënten met NMOSD of MOGAD worden opgevolgd door een multidisciplinair team. Afhankelijk van de klachten kunnen betrokken zijn:
- neurologen
- kinderneurologen
- gespecialiseerde verpleegkundigen
- oogartsen
- radiologen
- klinisch biologen en immunologen
- neuropsychologen
- kinesitherapeuten
- psychologen
- maatschappelijk werkers
- artsen gespecialiseerd in revalidatie
Hoe maak je een afspraak?
Voor een eerste afspraak heb je een verwijsbrief nodig van je huisarts of arts-specialist. Die verwijst je door naar één van deze twee diensten:
Meer weten?
Patiëntenorganisaties
- MOGAD lotgenotengroep België
- MOGAD - MS-Liga Vlaanderen
- The Sumaira Foundation
- The MOG Project
- Rare Diseases Belgium (RaDiOrg)