Het nefrotisch syndroom is een glomerulaire nieraandoening waarbij de nieren te veel eiwitten verliezen via de urine. Het lichaam houdt daardoor vocht vast en er ontstaan zwellingen, bijvoorbeeld rond de ogen, aan de benen of in de buik. De ziekte komt vooral voor bij jonge kinderen. Gelukkig slaat de behandeling bij de meeste kinderen goed aan.
Ga meteen naar
- Wat is het nefrotisch syndroom?
- Wat zijn de klachten?
- Wat zijn de oorzaken?
- Hoe stellen we de diagnose?
- Hoe behandelen we de ziekte?
- Welke ondersteuning krijgen jij en je kind?
Wat is het nefrotisch syndroom?
Het nefrotisch syndroom is de meest voorkomende nierziekte bij kinderen. Wereldwijd krijgen jaarlijks 1 tot 17 op de 100.000 kinderen deze aandoening.
Je kan onze nieren vergelijken met een hele fijne zeef. Elke dag filteren ze ons volledige bloed en verwijderen ze afvalstoffen en overtollig vocht via de urine. Waardevolle stoffen, zoals eiwitten, houden ze normaal tegen. Die blijven in het bloed.
Bij nefrotisch syndroom raakt de zeef (tijdelijk) beschadigd. De gaatjes worden te groot, waardoor belangrijke eiwitten, vooral albumine, door de nierfilters lekken en via de urine verdwijnen. Dat veroorzaakt verschillende problemen.
Artsen spreken van nefrotisch syndroom als twee kenmerken aanwezig zijn:
- belangrijk eiwitverlies via de urine (proteïnurie)
- een verlaagd albuminegehalte in het bloed (hypo-albuminemie), met of zonder zwelling door vochtophoping (oedeem)
Wat zijn de klachten?
De meeste kinderen of ouders merken de ziekte op door zwelling, die vaak sluipend begint:
- 's ochtends gezwollen oogleden. Dat wordt soms verward met allergie
- een opgezette buik of rug
- dikke benen, voeten of enkels
- bij jongens soms een gezwollen scrotum
- bij meisjes soms gezwollen schaamlippen
Andere mogelijke klachten zijn:
- schuimende urine door het hoge eiwitgehalte
- minder eetlust
- buikpijn
- vermoeidheid
- snelle gewichtstoename doordat het lichaam vocht vasthoudt
Wat zijn de oorzaken?
Bij de meeste kinderen vinden artsen geen duidelijke oorzaak. Ze spreken dan van een 'idiopathisch nefrotisch syndroom'.
Als ouder hoef je je daar niet schuldig over te voelen. Je hebt niets verkeerd gedaan en het nefrotisch syndroom niet kunnen voorkomen.
Gelukkig reageert het nefrotisch syndroom meestal goed op de behandeling met cortisone (prednisolon). Bij 85 tot 90 procent van de kinderen verdwijnt het eiwitverlies volledig binnen 4 tot 6 weken na de start van de behandeling. We spreken dan van een 'steroïdgevoelig nefrotisch syndroom'.
Soms is er wel een andere oorzaak. Artsen onderzoeken die verder als de ziekte zich atypisch gedraagt.
- Genetische vormen: vooral bij baby's en hele jonge kinderen kan het nefrotisch syndroom ontstaan door een verandering in de erfelijke aanleg.
- Andere nierziektes: soms is het nefrotisch syndroom een uiting van een andere nieraandoening. Om dat verder te onderzoeken, kan een arts een klein stukje nierweefsel wegnemen en onder de microscoop laten bekijken. Dat onderzoek heet een nierbiopsie.
- Ziektes elders in het lichaam: in zeldzame gevallen is het nefrotisch syndroom het gevolg van een andere ziekte die ook de nieren aantast. Een voorbeeld zijn systeemziektes zoals lupus.
Hoe stellen we de diagnose?
Om de diagnose te stellen, voeren we verschillende onderzoeken uit.
- Klinisch onderzoek: we meten de lengte, het gewicht en de bloeddruk van je kind en beoordelen de zwellingen.
- Urineonderzoek: we controleren hoeveel eiwitten je kind verliest via de urine. Dat doen we bij voorkeur met de eerste ochtendurine.
- Bloedonderzoek: we meten het albuminegehalte in het bloed en controleren de werking van de nieren.
Soms zijn er extra onderzoeken nodig om de ziekte beter te begrijpen:
- een echografie van de nieren
- een nierbiopsie
- genetisch onderzoek
Hoe behandelen we het nefrotisch syndroom?
Eerste behandeling: prednisolon
Je kind krijgt eerst 4 tot 6 weken elke dag prednisolon. Daarna volgt nog 4 weken waarin je kind het geneesmiddel om de andere dag inneemt.
Geef prednisolon bij voorkeur 's ochtends, tijdens of net na het eten. Zo bescherm je de maag.
Belangrijk om te weten: in de eerste 12 weken na het stoppen van de cortisonebehandeling kan de bijnier tijdelijk minder goed functioneren. Neem daarom contact op met de arts bij:
- koorts
- braken
- een infectie
- als je kind zieker is dan verwacht
70 tot 80 procent van de kinderen krijgt na de eerste ziekteopstoot minstens één herval. In dat geval starten we opnieuw met prednisolon, tot de ziekte weer onder controle is.
Bij frequente hervallen
Komt de ziekte vaak terug, of blijft ze alleen onder controle met prednisolon? Dan kan de kinderarts-nierspecialist een ander geneesmiddel voorstellen, zoals levamisol (Elmisol), MMF (Cellcept), tacrolimus (Prograft of Advagraf) of rituximab.
De behandeling vraagt een goede opvolging en regelmatige bloedcontroles.
Als prednisolon onvoldoende helpt
Blijft er na 4 tot 6 weken behandeling te hoog eiwitverlies in de urine? Dan wordt je kind doorverwezen naar een universitair centrum zoals het UZ Gent. Daar volgen verdere onderzoeken, zoals genetisch onderzoek of een nierbiopsie. Op basis van de resultaten kiezen we samen met jou een aangepaste behandeling.
Bij de meeste kinderen raakt de ziekte zo onder controle. Slechts heel zelden zijn zwaardere behandelingen nodig omwille van nierfalen, zoals dialyse of een niertransplantatie.
Adviezen tijdens de behandeling
- Een zoutarm dieet, altijd in overleg met de diëtist, is belangrijk om zwelling en een hoge bloeddruk te beperken. Vochtbeperking is meestal niet nodig, tenzij je arts anders adviseert.
- Bij ernstige zwelling kan plasmedicatie en soms een albumine-infuus nodig zijn.
- Het nefrotisch syndroom verhoogt tijdelijk het risico op bloedklonters. Indien nodig volgt verder onderzoek en wordt een preventieve behandeling opgestart.
- Niet-levende vaccins, zoals die tegen griep of covid, zijn veilig. Ze worden aanbevolen voor kinderen met nefrotisch syndroom en ook voor hun naaste familieleden. Levend verzwakte vaccins, zoals die tegen waterpokken of mazelen, bof en rubella, worden alleen toegediend als de ziekte onder controle is en je kind geen immuunonderdrukkende medicatie meer neemt. Bij twijfel kan je altijd advies vragen aan je behandelend arts.
- Waterpokken (varicella) kunnen ernstiger verlopen tijdens behandeling met immuunonderdrukkende medicatie. Neem bij blootstelling aan waterpokken zo snel mogelijk contact op met je arts.
- Indien nodig krijgt je kind vitamine D en calcium, vooral tijdens een behandeling met prednisolon.
Welke ondersteuning krijgen jij en je kind?
We hebben een uitgebreid multidisciplinair kindernefrologisch team dat kinderen en hun familie ondersteunt waar nodig. Je kan altijd bij ons terecht.
- Verpleegkundigen: geven kinderen en ouders uitleg over de ziekte en de behandeling. Ze tonen hoe je teststrips gebruikt en de resultaten interpreteert. Daarnaast geven ze advies over medicatie en vaccinaties en informeren ze je over de kindernefrologische conventie.
- Sociale dienst: helpt je bij vragen over zorgtoeslag, werkonderbreking en andere sociale, financiële of administratieve zaken.
- Diëtisten: geven advies over voeding en dieet. Ze helpen ook bij attesten of de terugbetaling van specifieke voeding.
- Psychologen: bieden psychologische begeleiding als jij of je kind daar nood aan heeft.
Conventie kindernefrologie
Bij een moeilijk behandelbare vorm van het nefrotisch syndroom komt je kind mogelijk in aanmerking voor extra ondersteuning via de conventie kindernefrologie. Dat is een overeenkomst met het Riziv die de terugbetaling regelt van gespecialiseerde zorg en begeleiding voor kinderen met een ernstige, langdurige nieraandoening. Denk aan psychologische en sociale ondersteuning en begeleiding door een diëtist.
Komt je kind in aanmerking? Dan bespreekt je behandelend arts de conventie met jou.
We volgen kinderen met nefrotisch syndroom regelmatig op, want de ziekte komt vaak een of meerdere keren terug. Bij de meeste kinderen verdwijnt de ziekte geleidelijk naarmate ze ouder worden, vaak rond de puberteit. Toch blijft de ziekte bij een minderheid ook op volwassen leeftijd actief.
Nefrologie kinderen
Maak een afspraak
Locatie
Webinar voor kinderen en ouders
- Bekijk de webinar over het nefrotisch syndroom
Ontworpen naar aanleiding van een masterproef in de kindergeneeskunde
Patiëntenorganisaties
- NephcEurope-Belgium
- Oudervereniging voor Nierpatiëntjes (OVNP)
- Nierpatiënten Vereniging Nederland (NVN)
- Rare Diseases Belgium (RaDiOrg)