Hypergonadotroop hypogonadisme is een zeldzame hormonale aandoening waarbij de teelballen of eierstokken onvoldoende werken. Daardoor maakt het lichaam te weinig geslachtshormonen aan, zoals testosteron of oestrogeen.
De hersenen proberen dit tekort te compenseren door extra signalen naar de teelballen of eierstokken te sturen. Omdat die organen onvoldoende reageren, blijven de hormoonwaarden te laag.
De aandoening kan al vanaf de geboorte aanwezig zijn of later in het leven ontstaan.
Ga meteen naar
- Welke vormen bestaan er?
- Welke klachten veroorzaakt de aandoening?
- Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
- Waardoor ontstaat de aandoening?
- Hoe wordt de aandoening vastgesteld?
- Hoe wordt de aandoening behandeld?
- Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Welke vormen bestaan er?
Aangeboren hypergonadotroop hypogonadisme
Deze vorm is vanaf de geboorte aanwezig en wordt meestal veroorzaakt door een genetische of chromosomale afwijking.
Verworven hypergonadotroop hypogonadisme
Deze vorm ontstaat later in het leven doordat de teelballen of eierstokken beschadigd raken.
Welke klachten veroorzaakt de aandoening?
De klachten verschillen naargelang de leeftijd waarop de aandoening ontstaat.
Bij kinderen en jongeren
Als de aandoening voor of tijdens de puberteit ontstaat, kunnen volgende klachten voorkomen:
- uitblijven van de puberteit
- trage of onvolledige puberteitsontwikkeling
- uitblijven van de eerste menstruatie
- beperkte ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken
- vertraagde groei van spieren
- lichaamsbouw die afwijkt van wat verwacht wordt tijdens de puberteit
Bij jongens kunnen soms al bij de geboorte aanwijzingen aanwezig zijn, zoals niet-ingedaalde teelballen of een kleine penis.
Bij volwassenen
Als de aandoening ontstaat na de puberteit, kunnen volgende klachten optreden:
- verminderd libido
- erectieproblemen
- minder spontane ochtenderecties
- opvliegers
- vermoeidheid
- afname van spiermassa
- vruchtbaarheidsproblemen
Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
Als de aandoening niet behandeld wordt, kunnen verschillende gezondheidsproblemen ontstaan. Mogelijke gevolgen zijn:
- verminderde botsterkte
- osteoporose
- spierzwakte
- toename van vetmassa
- overgewicht
- verhoogd risico op diabetes type 2
- verhoogd risico op hart- en vaatziekten
De aandoening kan ook een grote invloed hebben op het emotionele welzijn. Sommige patiënten ervaren:
- onzekerheid over hun lichaam
- verminderd zelfvertrouwen
- stemmingswisselingen
- gevoelens van verdriet of somberheid
- psychosociale moeilijkheden rond seksualiteit of vruchtbaarheid
Waardoor ontstaat de aandoening?
Bij deze aandoening ligt het probleem in de teelballen of eierstokken zelf.
Mogelijke aangeboren oorzaken
- Klinefeltersyndroom
- Turnersyndroom
- Genetische veranderingen die de werking van de teelballen of eierstokken verstoren
- Zeldzame erfelijke aandoeningen
Mogelijke verworven oorzaken
- Chemotherapie
- Bestraling
- Ernstige infecties van de teelballen
- Letsels van de teelballen
- Chronisch alcoholgebruik
- Auto-immuunaandoeningen die de gonaden aantasten
- Bepaalde chronische aandoeningen
- Operatieve verwijdering van de teelballen of eierstokken
Hoe wordt de aandoening vastgesteld?
Artsen denken aan hypergonadotroop hypogonadisme als iemand klachten heeft die wijzen op een tekort aan geslachtshormonen.
Gesprek en lichamelijk onderzoek
De arts bespreekt de klachten, de medische voorgeschiedenis en de ontwikkeling van de puberteit. Tijdens het onderzoek wordt onder meer gekeken naar:
- lengte en gewicht
- puberteitsontwikkeling
- ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken
- grootte van de teelballen of aanwijzingen voor een onderliggende genetische aandoening
Bloedonderzoek
Een bloedonderzoek is noodzakelijk om de diagnose te stellen. Daarbij worden onder andere gemeten:
- testosteron of oestrogeen
- LH en FSH, twee hormonen die de werking van de teelballen en eierstokken sturen
- aanvullende hormoonwaarden indien nodig
Genetisch onderzoek
Bij een vermoeden van een aangeboren vorm wordt vaak genetisch onderzoek uitgevoerd. Zo kan een chromosomale of erfelijke oorzaak worden opgespoord.
Beeldvorming
Afhankelijk van de situatie kunnen bijkomende onderzoeken gebeuren, zoals:
- een echografie van de teelballen
- een echografie van de eierstokken
- een onderzoek van de botleeftijd bij jongeren
- een botdichtheidsmeting bij langdurig hormoontekort
De diagnose wordt bij complexe situaties besproken in een multidisciplinair team.
Hoe wordt de aandoening behandeld?
De behandeling heeft als doel klachten te verminderen, de puberteitsontwikkeling te ondersteunen en complicaties zoals osteoporose te voorkomen.
Hormoonbehandeling
Hormoonvervanging vormt de basis van de behandeling.
- Testosteron wordt toegediend bij jongens en mannen via injecties, huidgelt of andere preparaten afhankelijk van de leeftijd en de situatie.
- Bij meisjes worden oestrogenen geleidelijk opgestart om de normale puberteitsontwikkeling na te bootsen. Later wordt meestal ook een bijkomend hormoon toegevoegd om een normale menstruatiecyclus te ondersteunen.
Behandeling tijdens de puberteit
Bij kinderen en jongeren wordt de behandeling langzaam opgebouwd zodat de puberteit zo natuurlijk mogelijk verloopt. Daardoor krijgen lichaam en botten de tijd om zich normaal te ontwikkelen.
Behandeling van vruchtbaarheidsproblemen
Als er een kinderwens bestaat, worden de mogelijkheden bekeken. Sommige patiënten kunnen worden doorverwezen naar een fertiliteitscentrum voor gespecialiseerde begeleiding.
Psychologische ondersteuning
Omdat de aandoening een grote invloed kan hebben op zelfbeeld, relaties en vruchtbaarheid, kan psychologische en seksuologische begeleiding nuttig zijn.
Regelmatige opvolging
Regelmatige opvolging is belangrijk om de behandeling af te stemmen op de noden van de patiënt. Tijdens de controles wordt gekeken naar:
- lichamelijke ontwikkeling
- puberteitsontwikkeling
- libido en seksueel functioneren
- energieniveau
- gewicht
- bloedwaarden
- werking van de behandeling
- botgezondheid
Bij stabiele patiënten kan een deel van de opvolging gebeuren via de huisarts, in overleg met de specialist.
Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Patiënten worden opgevolgd door een multidisciplinair team. Afhankelijk van de situatie kunnen deze zorgverleners betrokken zijn:
- kinderendocrinologen
- endocrinologen
- gynaecologen
- urologen
- fertiliteitsspecialisten
- klinisch genetici
- psychologen
- seksuologen
- gespecialiseerde verpleegkundigen
Door die samenwerking kunnen medische, hormonale, genetische en psychosociale aspecten van de aandoening samen worden opgevolgd.
Hoe maak je een afspraak?
Voor een eerste afspraak heb je een verwijsbrief nodig van je huisarts of arts-specialist. Die verwijst je door naar één van deze twee diensten:
Ook binnen het UZ Gent
Patiëntenorganisaties
- Turnerkontakt
- Nederlandse Klinefelter Vereniging (NKV)
- Freya
- Stichting Leven met POI
- Intersekse Vlaanderen
- Rare Diseases Belgium (RaDiOrg)