Erfelijke thoracale aorta-aandoening, ook wel HTAD genoemd, is een verzamelnaam voor aandoeningen die de wand van de grote lichaamsslagader (aorta) verzwakken. Daardoor kan de aorta geleidelijk uitzetten. Dat noemen we een aneurysma. In ernstige gevallen kan een scheur (of dissectie) in de wand van de aorta ontstaan. Dat is meestal een medische noodsituatie.
Veel mensen hebben jarenlang geen klachten. Daarom wordt de aandoening soms pas ontdekt via onderzoek in de familie of bij een toevallig onderzoek van het hart of de bloedvaten.
Ga meteen naar
- Welke vormen bestaan er?
- Welke klachten veroorzaakt de aandoening?
- Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
- Waardoor ontstaat erfelijke thoracale aortaziekte?
- Hoe wordt de aandoening vastgesteld?
- Hoe wordt de aandoening behandeld?
- Wat bij een kinderwens of zwangerschap?
- Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Welke vormen bestaan er?
Er bestaan verschillende vormen van erfelijke thoracale aortaziekte.
Marfansyndroom
Mensen met het syndroom van Marfan zijn vaak groter dan gemiddeld. Ze kunnen kenmerken hebben zoals lange vingers, een kromming van de rug, soepele gewrichten of oogproblemen. Ook klepafwijkingen kunnen voorkomen.
Loeys-Dietz-syndroom
Bij het syndroom van Loeys-Dietz kunnen er afwijkingen zijn aan de bloedvaten, het gezicht, het gehemelte of het skelet. Ook klepafwijkingen kunnen voorkomen.
Vasculair Ehlers-Danlos-syndroom
Bij het vasculair Ehlers-Danlos-syndroom zijn bloedvaten en organen kwetsbaarder. Mensen krijgen vaak gemakkelijk blauwe plekken en hebben een verhoogd risico op scheuren van bloedvaten of organen.
Niet-syndromale HTAD
Bij sommige mensen is vooral de aorta aangetast, zonder duidelijke kenmerken van een syndroom. De aandoening wordt dan vaak ontdekt omdat meerdere familieleden problemen hebben met de aorta.
Welke klachten veroorzaakt de aandoening?
Veel mensen hebben lange tijd geen klachten. Zelfs bij een sterk verwijde aorta kunnen er weinig of geen klachten zijn. De aandoening wordt daarom vaak ontdekt tijdens een screening of een onderzoek om een andere reden.
Soms komen de volgende klachten voor:
- vermoeidheid
- een ongemakkelijk gevoel in de borstkas
- gewrichtsklachten
- oogproblemen
Wanneer moet je onmiddellijk medische hulp zoeken?
Een scheur in de aorta is een levensbedreigende noodsituatie. Waarschuw onmiddellijk de hulpdiensten bij:
- plotselinge, hevige pijn in de borstkas, rug of tussen de schouderbladen
- flauwvallen
- plotse zwakte of verlamming
- ernstige kortademigheid
- een groot verschil in kracht tussen beide armen
Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
De belangrijkste risico's van HTAD zijn:
- een sterke verwijding van de aorta
- een scheur in de wand van de aorta en andere bloedvaten
Daarnaast kunnen andere problemen voorkomen:
- lekkage van een hartklep
- hartruis
- klaplong
- complicaties tijdens een zwangerschap of bevalling
- psychologische belasting door de erfelijke aard van de aandoening
Waardoor ontstaat erfelijke thoracale aortaziekte?
HTAD ontstaat door een verandering in een gen dat belangrijk is voor de stevigheid van bloedvaten. Daardoor is de wand van de aorta gevoeliger voor uitzetting en scheuren.
De aandoening erft meestal autosomaal dominant over. Dat betekent dat een ouder met de aandoening 50 procent kans heeft om de genetische aanleg door te geven aan een kind.
Niet iedereen met dezelfde genetische aanleg krijgt dezelfde klachten. Zelfs binnen een familie kunnen de ernst en de symptomen sterk verschillen.
Omdat HTAD erfelijk is, krijgen eerstegraads familieleden vaak het advies om zich ook te laten onderzoeken. Zo kunnen problemen vroeg worden opgespoord en behandeld.
Hoe wordt de aandoening vastgesteld?
Artsen denken aan HTAD bij een verwijding of scheur van de aorta of bij kenmerken van een erfelijk syndroom. Ook problemen met de aorta bij meerdere familieleden kunnen op HTAD wijzen.
Gesprek en lichamelijk onderzoek
De arts en genetisch counselor bespreken je klachten, medische voorgeschiedenis en familiegeschiedenis. Ze kijken ook of je kenmerken hebt die passen bij een erfelijke aandoening.
Beeldvorming
Met een echografie meet de arts de grootte van de aorta en controleert die hoe het hart en de hartkleppen werken.
Met een CT-scan of MRI-scan brengen artsen de volledige aorta en andere belangrijke bloedvaten in beeld.
Oogonderzoek
Bij een vermoeden van het marfansyndroom kan een oogonderzoek afwijkingen van de ooglens opsporen.
Genetisch onderzoek
Genetisch onderzoek, meestal via een bloedonderzoek, kan aantonen of er een erfelijke oorzaak is. Een klinisch geneticus onderzoekt of de kenmerken passen bij een gekend syndroom en bespreekt wat dat betekent voor andere familieleden.
Hoe wordt de aandoening behandeld?
De behandeling heeft als doel de aorta zo goed mogelijk te beschermen en ernstige complicaties te voorkomen.
Medicatie en leefstijl
Veel patiënten krijgen medicatie die de belasting op de wand van de aorta vermindert. Mogelijke behandelingen zijn:
- geneesmiddelen die de hartslag vertragen
- geneesmiddelen die de bloeddruk verlagen
Daarnaast krijgen patiënten het advies om:
- zware krachttraining te vermijden
- contactsporten te vermijden
- regelmatig en aangepast te bewegen
- niet te roken
- gezond te leven
Een erfelijke aandoening kan ook een grote impact hebben op jezelf en je familie. Daarom kunnen patiënten begeleiding krijgen bij het omgaan met de diagnose, onzekerheid over de toekomst, kinderwens, erfelijkheid en screening van familieleden.
Operatie
Als de aorta te sterk verwijdt, snel groeit of scheurt, kan een preventieve of dringende operatie nodig zijn. Bij een preventieve operatie vervangen artsen het aangetaste deel van de aorta voordat er een scheur ontstaat.
Het tijdstip van een operatie hangt af van:
- het type HTAD
- de grootte van de aorta
- de groeisnelheid van de aorta
- eerdere problemen binnen de familie
- een eventuele zwangerschapswens
Levenslange opvolging
Mensen met HTAD hebben levenslange opvolging nodig. Hoe vaak controles nodig zijn, hangt af van het type aandoening en de grootte van de aorta.
De opvolging kan onder meer bestaan uit:
- bloeddrukcontrole
- echografie van het hart
- CT-scan MRI-scan
- evaluatie van medicatie en leefstijl
Wat bij een kinderwens of zwangerschap?
Een zwangerschap vraagt nauwe opvolging bij vrouwen met HTAD. Door de veranderingen in het lichaam neemt het risico op problemen met de aorta toe. Idealiter start de begeleiding al vóór een eventuele zwangerschap.
Het zorgteam kan met de patiënt en eventuele partner onder meer deze zaken bespreken:
- de risico's voor moeder en kind
- de breedte van de aorta
- de kans om de aandoening door te geven
- mogelijke genetische onderzoeken, idealiter vóór een zwangerschap
Lees meer over een kinderwens bij een aangeboren hartaandoening.
Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
De zorg voor mensen met HTAD gebeurt door een multidisciplinair team. Bij de opvolging kunnen betrokken zijn:
- cardiologen
- klinisch genetici
- genetische counselors
- cardiochirurgen
- vaatchirurgen
- oogartsen
- gynaecologen gespecialiseerd in hoogrisicozwangerschappen
- verpleegkundigen
- psychologen
- maatschappelijk werkers
Daarnaast werkt het team samen met huisartsen, patiëntenverenigingen en internationale expertisecentra voor zeldzame vaatziekten.
Aortateam
Maak een afspraak
Meer weten?
Ook binnen het UZ Gent
- Referentiecentrum Marfansyndroom en verwante aandoeningen
- Referentiecentrum Ehlers-Danlossyndroom
- Centrum voor volwassenen met een aangeboren hartaandoening
- Centrum voor medische genetica
Patiëntenorganisaties
- Belgische Vereniging van het Marfan Syndroom (ABSM/BMSV)
- Vlaamse vereniging voor erfelijke bindweefselaandoeningen
- Stichting Aortadissectie Nederland
- The Marfan Foundation
- Rare Diseases Belgium (RaDiOrg)