Endocriene groeistoornissen zijn zeldzame aandoeningen die invloed hebben op de groei en ontwikkeling van het lichaam. Kinderen of volwassenen kunnen daardoor kleiner of groter zijn dan verwacht. Vaak gaat het om aandoeningen die ontstaan door een verandering in een gen, stoornis van bot of kraakbeen of door een probleem met hormonen die de groei regelen.
Sommige mensen hebben alleen een afwijkende lengte. Bij anderen komen ook andere gezondheidsproblemen voor, zoals afwijkingen van het skelet, problemen met de puberteit of aandoeningen van andere organen.
Ga meteen naar
- Welke vormen bestaan er?
- Welke klachten veroorzaakt de aandoening?
- Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
- Waardoor ontstaan endocriene groeistoornissen?
- Hoe wordt de aandoening vastgesteld?
- Hoe wordt de aandoening behandeld?
- Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Welke vormen bestaan er?
Er bestaan veel verschillende endocriene groeistoornissen. Ze worden meestal ingedeeld in aandoeningen met een kleine gestalte of een grote gestalte.
Aandoeningen met een kleine gestalte
Bij deze aandoeningen groeien kinderen minder snel of blijven ze kleiner dan verwacht. Voorbeelden zijn:
- syndromen zoals het syndroom van Turner, het syndroom van Noonan of het Prader-Willi-syndroom
- aandoeningen van het skelet
- aandoeningen van de hypofyse, een hormoonklier in de hersenen die de groei aanstuurt
- aandoeningen waarbij het lichaam minder goed reageert op groeihormoon
Aandoeningen met een grote gestalte
Bij deze aandoeningen groeien kinderen sneller of worden ze groter dan verwacht. Voorbeelden zijn:
- skelet- en bindweefselaandoeningen, zoals het syndroom van Marfan, het syndroom van Beals en het Loeys-Dietz-syndroom
- syndromen zoals het syndroom van Sotos of het Beckwith-Wiedemann-syndroom
- aandoeningen waarbij te veel groeihormoon wordt aangemaakt
- bepaalde chromosomale aandoeningen; zoals het Klinefelter-syndroom (47,XXY), het triple-X-syndroom (47,XXX) en het 47,XYY-syndroom
- hormonale aandoeningen die de groei versnellen
Welke klachten veroorzaakt de aandoening?
De klachten verschillen sterk van persoon tot persoon. Ze hangen af van de onderliggende oorzaak. Mogelijke klachten zijn:
- kleiner of groter zijn dan verwacht
- een te trage of te snelle groei
- afwijkende lichaamsverhoudingen
- problemen met de puberteit
- afwijkingen van botten of gewrichten
- ontwikkelings- of leerproblemen
- gewichtsproblemen
- terugkerende lage bloedsuikers
- vermoeidheid of andere hormonale klachten
Welke gevolgen en complicaties zijn mogelijk?
Zonder aangepaste opvolging kunnen sommige groeistoornissen leiden tot bijkomende gezondheidsproblemen. Mogelijke gevolgen zijn:
- een kleinere of grotere eindlengte dan verwacht
- kromgroei van de rug
- problemen aan botten en gewrichten
- stofwisselingsproblemen
- verminderde vruchtbaarheid
- botontkalking
- psychosociale problemen, bijvoorbeeld met het zelfbeeld of in sociale contacten
Bij sommige syndromen bestaat ook een verhoogd risico op andere gezondheidsproblemen of op aandoeningen van verschillende organen.
Waardoor ontstaan endocriene groeistoornissen?
Veel endocriene groeistoornissen worden veroorzaakt door een genetische verandering. Dat is een verandering in het erfelijk materiaal die invloed heeft op de groei, de ontwikkeling van het skelet of de werking van hormonen.
Soms gaat het om een afwijking van chromosomen. Bij andere mensen is er een probleem in een hormoonsysteem dat de groei regelt.
In sommige gevallen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden.
Hoe wordt de aandoening vastgesteld?
Artsen denken aan een endocriene groeistoornis als een kind of volwassene opvallend kleiner of groter is dan verwacht, als de groei afwijkt van het normale patroon of als er bijkomende kenmerken aanwezig zijn die wijzen op een genetische of hormonale aandoening.
Gesprek en lichamelijk onderzoek
De arts bespreekt de medische voorgeschiedenis en de familiegeschiedenis en eventuele huidige problemen. Daarna volgt een uitgebreid lichamelijk onderzoek. Tijdens dit onderzoek wordt onder andere gekeken naar:
- lengte, gewicht en hoofdomtrek
- groeisnelheid
- lichaamsverhoudingen
- puberteitsontwikkeling
- uiterlijke kenmerken die kunnen passen bij een syndroom
Groeicurve
De groeigegevens (gewicht, lengte en hoofdomtrek) bij de geboorte en de evolutie daarvan geven belangrijke aanwijzing naar een eventuele oorzaak van de groeistoornis.
Bloedonderzoek
Naast een algemeen bloedonderzoek worden ook de hormoonspiegels en stofwisselingswaarden onderzocht.
Beeldvorming
Afhankelijk van de situatie kunnen verschillende scans of foto's worden gemaakt. Mogelijke onderzoeken zijn:
- een röntgenfoto van de hand of pols om de botleeftijd te beoordelen
- een MRI-scan van de hypofyse
- een onderzoek van de botsterkte
- bijkomende beeldvorming van het skelet
Genetisch onderzoek
Een kleine of grote gestalte kan wijzen op een specifiek genetisch syndroom. Dat syndroom kan veroorzaakt worden door een afwijking aan de chromosomen of een verandering in één gen.
Ontwikkelingsstoornissen van het kraakbeen en de botten gaan ook vaak gepaard met een te kleine gestalte. Genetisch onderzoek kan ook bij deze aandoeningen de oorzaak aan het licht brengen.
Het is ook mogelijk dat er geen genetische oorzaak gevonden voor de kleine of grote gestalte.
Oogonderzoek
Bij sommige groeistoornissen komen ook oogafwijkingen voor, zoals problemen met het zien of afwijkingen van de ooglens of oogzenuw. Daarom wordt zo nodig een oogonderzoek uitgevoerd.
Hoe wordt de aandoening behandeld?
De resultaten worden besproken door een multidisciplinair team met ervaring in zeldzame groeistoornissen. Dat team bestaat uit een kinderendocrinoloog, een klinisch geneticus en, afhankelijk van de voorgeschiedenis en onderzoeksresultaten, verschillende andere specialisten: een orthopedist, een neus-keel-oorarts, een oogarts en kinderartsen gespecialiseerd in specifieke orgaansystemen.
De behandeling hangt af van de oorzaak van de groeistoornis, de klachten en de eventuele aanwezigheid van een genetische aandoening.
Behandeling zonder operatie
Mogelijke behandelingen zijn:
- behandeling met groeihormonen bij een aangetoond groeihormoontekort of enkele specifieke syndromen
- hormoonvervangende behandelingen
- behandeling om de puberteit te stimuleren of tijdelijk af te remmen
- voedingsadvies
- kinesitherapie
- psychologische begeleiding
Patiënten en hun familie krijgen ook uitleg over de aandoening en de mogelijke gevolgen. Erfelijkheidsadvies kan helpen bij vragen over kinderwens en erfelijkheid.
Voor sommige patiënten zijn nieuwe behandelingen of deelname aan klinische studies mogelijk. Dat hangt af van de diagnose en de beschikbare behandelingen.
Behandeling met een operatie
Soms is een operatie nodig. Mogelijke ingrepen zijn:
- correcties van bot- of skeletafwijkingen
- in uitzonderlijke situaties: een ingreep om de lengtegroei af te remmen
- als er sprake is van een gezwel: een operatie aan de hypofyse
Langdurige opvolging
De meeste patiënten hebben langdurige opvolging nodig. Tijdens de controles volgt het zorgteam onder andere deze zaken op:
- groei en eindlengte
- puberteitsontwikkeling
- botgezondheid
- hormonale functies
- stofwisseling
- psychosociaal welzijn
Bij volwassenen besteedt het team aandacht aan botontkalking, lichaamssamenstelling en andere gezondheidsrisico's die samenhangen met de aandoening.
Als de situatie stabiel is, kan een deel van de opvolging gebeuren in samenwerking met de huisarts of een regionaal ziekenhuis.
Welke zorgverleners en disciplines zijn betrokken?
Mensen met een endocriene groeistoornis worden opgevolgd door een gespecialiseerd multidisciplinair team. Afhankelijk van de aandoening kunnen volgende zorgverleners betrokken zijn:
- kinderendocrinologen
- endocrinologen voor volwassenen
- kinderneurologen, kindercardiologen, kinderlongartsen, kindernefrologen, kindergastro-enterologen, kinderhematologen
- klinisch genetici
- orthopedisten
- radiologen
- nefrologen
- neus-keel-oorartsen
- oogartsen
- fertiliteitsspecialisten
- gespecialiseerde verpleegkundigen
- psychologen
- diëtisten
- kinesitherapeuten
- maatschappelijk werkers
Hoe maak je een afspraak?
Voor een eerste afspraak heb je een verwijsbrief nodig van je huisarts of arts-specialist. Die verwijst je door naar één van deze twee diensten:
We vragen artsen om bij kinderen ook de groeicurve bij de verwijsbrief te voegen.